<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?> <?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?> <TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hans-HK" xml:id="X45n0762"> <teiHeader> <fileDesc> <titleStmt> <title>Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō, Electronic version, No. 762 起信论纂註</title> <title xml:lang="zh-Hans">卍新纂大日本续藏经数位版, No. 762 起信论纂註</title> <author>明 真界纂註</author> <respStmt> <resp>Electronic Version by</resp> <name>CBETA</name> </respStmt> </titleStmt> <editionStmt> <edition>XML TEI P5</edition> <respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>orig</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt> </editionStmt> <extent>2卷</extent> <publicationStmt> <idno type="CBETA"> <idno type="canon">X</idno>.<idno type="vol">45</idno>.<idno type="no">762</idno> </idno> <distributor> <name>中华电子<persName>佛</persName>典协会 (CBETA)</name> <address> <addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine> </address> </distributor> <availability> <p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p> </availability> <date>2022-10-12 23:43:51 +0800</date> </publicationStmt> <sourceDesc> <bibl> <title level="s">Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō</title> <title level="s" xml:lang="zh-Hans">卍新纂大日本续藏经</title> <title level="m" xml:lang="zh-Hans">起信论纂註</title> </bibl> </sourceDesc> </fileDesc> <encodingDesc> <projectDesc> <p xml:lang="en" cb:type="ly">Input by CBETA, OCR by CBETA</p> <p xml:lang="zh-Hans" cb:type="ly">CBETA 人工输入，CBETA 扫瞄辨识</p> </projectDesc> <editorialDecl> <punctuation resp="#resp1"><p>原书标点</p></punctuation> </editorialDecl> <tagsDecl> <namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0"> <tagUsage gi="rdg"> <listWit> <witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness> <witness xml:id="wit.orig">【卍续】</witness> </listWit> </tagUsage> </namespace> </tagsDecl> </encodingDesc> <profileDesc> <langUsage> <language ident="en">English</language> <language ident="zh-Hans">Chinese (Traditional)</language> </langUsage> </profileDesc> <revisionDesc> <change when="2013-05-20"> <name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication </change> <change when="2006-11-17T16:29:13"> Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT </change> </revisionDesc> </teiHeader> <text><body> <milestone unit="juan" n="1"/> <pb ed="X" xml:id="X45.0762.0336b" n="0336b"/> <lb ed="X" n="0336b01"/> <lb ed="X" n="0336b02"/> <lb ed="X" n="0336b03"/> <lb ed="X" n="0336b04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">大乘起信论纂註</cb:mulu> <lb ed="X" n="0336b05"/><cb:docNumber>No. 762</cb:docNumber> <lb ed="X" n="0336b06"/><lb ed="R071" n="0889a01"/><cb:juan fun="open" n="1"><cb:mulu type="卷" n="1"/><cb:jhead>大乘起信论纂註卷上</cb:jhead></cb:juan> <lb ed="X" n="0336b07"/> <lb ed="X" n="0336b08"/><lb ed="R071" n="0889a02"/><byline cb:type="other"><name role="" type="person">马鸣</name>菩萨 造</byline> <lb ed="X" n="0336b09"/><lb ed="R071" n="0889a03"/><byline cb:type="other">梁西印土 真谛三藏 译</byline> <lb ed="X" n="0336b10"/><lb ed="R071" n="0889a04"/><byline cb:type="author">明携李沙门 真界 纂註</byline> <lb ed="X" n="0336b11"/><lb ed="R071" n="0889a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0336b1101">先明论註题目。次释作者译人名德也。言大乘者。 <lb ed="X" n="0336b12"/><lb ed="R071" n="0889a06"/>大谓所乘之法。乘谓能乘之人。法具一心三大。人 <lb ed="X" n="0336b13"/><lb ed="R071" n="0889a07"/>通因人果人。盖以诸<persName>佛</persName>菩萨。始则乘此大法信解 <lb ed="X" n="0336b14"/><lb ed="R071" n="0889a08"/>自心而修大行。终则乘此大法登涅槃岸到菩提 <lb ed="X" n="0336b15"/><lb ed="R071" n="0889a09"/>鄕。故知所乘即是能运。能乘即是所运。如是则大 <lb ed="X" n="0336b16"/><lb ed="R071" n="0889a10"/>能运载一切至于究竟。无有馀乘。唯一<persName>佛</persName>乘。故云 <lb ed="X" n="0336b17"/><lb ed="R071" n="0889a11"/>大乘。故下文云。一切诸<persName>佛</persName>本所乘故。一切菩萨皆 <lb ed="X" n="0336b18"/><lb ed="R071" n="0889a12"/>乘此法到<persName>如来</persName>地故也。所言起者。谓大乘是能起 <lb ed="X" n="0336b19"/><lb ed="R071" n="0889a13"/>之法。信为所起之心。盖众生能信自心体相。良由 <lb ed="X" n="0336b20"/><lb ed="R071" n="0889a14"/>理教大法所熏。是则大乘有起信之功。故云大乘 <lb ed="X" n="0336b21"/><lb ed="R071" n="0889a15"/>起也。故下文云。有法能起摩诃衍信根。所言信者。 <lb ed="X" n="0336b22"/><lb ed="R071" n="0889a16"/>谓大乘是所信之理。信为能信之心。是以能信大 <lb ed="X" n="0336b23"/><lb ed="R071" n="0889a17"/>乘之理者。则名大乘信也。夫大乘信者。谓信自心。 <lb ed="X" n="0336b24"/><lb ed="R071" n="0889a18"/>本来淸净。本自具足。本不生灭。本来平等。亦信自 <pb ed="X" xml:id="X45.0762.0336c" n="0336c"/> <lb ed="X" n="0336c01"/><lb ed="R071" n="0889b01"/>心。具足性德。能生万法。果如是信。可谓大乘信矣。 <lb ed="X" n="0336c02"/><lb ed="R071" n="0889b02"/>是则依大乘而起信。所起即大乘信。故云大乘起 <lb ed="X" n="0336c03"/><lb ed="R071" n="0889b03"/>信也。不云解行者。以信为解行之本。今从其本以 <lb ed="X" n="0336c04"/><lb ed="R071" n="0889b04"/>标题目。故不云也。所言论者。集法议论也。谓假立 <lb ed="X" n="0336c05"/><lb ed="R071" n="0889b05"/>宾主。自问自答。往复征析。论量正理。教诫学徒也。 <lb ed="X" n="0336c06"/><lb ed="R071" n="0889b06"/>然论有宗释之异。此即宗论。谓<name role="" type="person">马鸣</name>大士。宗法花 <lb ed="X" n="0336c07"/><lb ed="R071" n="0889b07"/>涅槃楞伽思益等百馀部实教大乘之所造故。实 <lb ed="X" n="0336c08"/><lb ed="R071" n="0889b08"/>为義豐文约。无法不收。故下文云。如是此论。为欲 <lb ed="X" n="0336c09"/><lb ed="R071" n="0889b09"/>总摄<persName>如来</persName>廣大深法无边義故。应说此论。则论为 <lb ed="X" n="0336c10"/><lb ed="R071" n="0889b10"/>能诠之文。大乘起信为所诠之義。是则義由论显。 <lb ed="X" n="0336c11"/><lb ed="R071" n="0889b11"/>论逐義名。文義双彰。能所合目。故云大乘起信论 <lb ed="X" n="0336c12"/><lb ed="R071" n="0889b12"/>也。言纂註者。谓纂集疏记要義。以释此论也。然疏 <lb ed="X" n="0336c13"/><lb ed="R071" n="0889b13"/>记流佈。其来久矣。今复纂之者。盖以贤首疏释。论 <lb ed="X" n="0336c14"/><lb ed="R071" n="0889b14"/>疏各分。而圭峰以为览者不便。即碎析疏文。列于 <lb ed="X" n="0336c15"/><lb ed="R071" n="0889b15"/>论下。使论疏错杂。而章段不分。虽则便于披览。又 <lb ed="X" n="0336c16"/><lb ed="R071" n="0889b16"/>复困于支離。而弗克见本论浑全之旨。不无寻枝 <lb ed="X" n="0336c17"/><lb ed="R071" n="0889b17"/>之厌。故今联合论文。而分章段。收束科目。以为断 <lb ed="X" n="0336c18"/><lb ed="R071" n="0889b18"/>章。复纂集要義。随文消释。间有不符论旨者。窃附 <lb ed="X" n="0336c19"/><lb ed="R071" n="0890a01"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0336c1901" n="0336c1901"/><anchor xml:id="beg0336c1901" n="0336c1901"/>己<anchor xml:id="end0336c1901"/>意。此非论註各分。以论下有註。庶幾无寻文之 <lb ed="X" n="0336c20"/><lb ed="R071" n="0890a02"/>倦。而有得旨之欢。然未敢自许。达者倘不以人废 <lb ed="X" n="0336c21"/><lb ed="R071" n="0890a03"/>言。幸为我一挍其当否也。言<name role="" type="person">马鸣</name>者。谓此菩萨初 <lb ed="X" n="0336c22"/><lb ed="R071" n="0890a04"/>生之时。感动诸马悲鸣不<anchor xml:id="nkr_note_add_0336c2201" n="0336c2201"/><anchor xml:id="beg0336c2201" n="0336c2201"/>已<anchor xml:id="end0336c2201"/>。故云<name role="" type="person">马鸣</name>。言菩萨者。 <lb ed="X" n="0336c23"/><lb ed="R071" n="0890a05"/>具云菩提萨埵。此云觉有情。谓有智慧之觉。馀缘 <lb ed="X" n="0336c24"/><lb ed="R071" n="0890a06"/>虑之情。即识情未尽。觉行未圆。故称菩萨。造者制 <pb ed="X" xml:id="X45.0762.0337a" n="0337a"/> <lb ed="X" n="0337a01"/><lb ed="R071" n="0890a07"/>作。即<persName>佛</persName>灭度後六百年内所造。言真谛者。译主之 <lb ed="X" n="0337a02"/><lb ed="R071" n="0890a08"/>名。以其学通三藏。就德彰名。故云真谛三藏。译者 <lb ed="X" n="0337a03"/><lb ed="R071" n="0890a09"/>易也。谓易梵天之语。以成华夏之言。故云译也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0337a04"/><lb ed="R071" n="0890a10"/><cb:div type="orig"><lg type="regular" xml:id="lgX45p0337a0401"><l>皈命尽十方</l><l>最勝业遍知</l><l>色无碍自在</l> <lb ed="X" n="0337a05"/><lb ed="R071" n="0890a11"/><l>救世大悲者</l><l>及彼身体相</l><l>法性真如海</l> <lb ed="X" n="0337a06"/><lb ed="R071" n="0890a12"/><l>无量功德藏</l><l>如实修行等</l><l>为欲令众生</l> <lb ed="X" n="0337a07"/><lb ed="R071" n="0890a13"/><l>除疑捨邪执</l><l>起大乘正信</l><l><persName>佛</persName>种不断故</l></lg></cb:div> <lb ed="X" n="0337a08"/><lb ed="R071" n="0890a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0337a0801">此归三宝。述造论意也。然将造论先归三宝者。示 <lb ed="X" n="0337a09"/><lb ed="R071" n="0890a15"/>学有所宗。兼以请求加护也。言皈命者。明能归三 <lb ed="X" n="0337a10"/><lb ed="R071" n="0890a16"/>业。盖能归之命。总御诸根。既以身命归之。则三业 <lb ed="X" n="0337a11"/><lb ed="R071" n="0890a17"/>具矣。言尽十方者。明所归分齐。谓非直只归一方 <lb ed="X" n="0337a12"/><lb ed="R071" n="0890a18"/>三宝。故云十方。又非直一<persName>佛</persName>刹土十方。乃至帝网 <lb ed="X" n="0337a13"/><lb ed="R071" n="0890b01"/>刹中皆有十方。无不皈命。故云尽十方。以显归心 <lb ed="X" n="0337a14"/><lb ed="R071" n="0890b02"/>普遍也。最勝业下。明所归三业。即是<persName>佛</persName>宝。以<persName>如来</persName> <lb ed="X" n="0337a15"/><lb ed="R071" n="0890b03"/>三轮业用。超过一切。故云最勝。以最勝故。故意业 <lb ed="X" n="0337a16"/><lb ed="R071" n="0890b04"/>遍知。身业无碍。语业救世。即<persName>如来</persName>法身大用也。言 <lb ed="X" n="0337a17"/><lb ed="R071" n="0890b05"/>遍知者。谓若真若俗。及世出世法。无不尽知。故云 <lb ed="X" n="0337a18"/><lb ed="R071" n="0890b06"/>遍知。言色无碍自在者。谓一多大小。真应报化。随 <lb ed="X" n="0337a19"/><lb ed="R071" n="0890b07"/>機所见。各各不同。而不相障碍。然于<persName>如来</persName>。本无相 <lb ed="X" n="0337a20"/><lb ed="R071" n="0890b08"/>无为。故云色无碍自在。言救世大悲者。谓<persName>如来</persName>语 <lb ed="X" n="0337a21"/><lb ed="R071" n="0890b09"/>业。说法救济众生。唯以悲心为本。以是无缘之悲。 <lb ed="X" n="0337a22"/><lb ed="R071" n="0890b10"/>故云救世大悲。者之一字。结德属人。谓<persName>佛</persName>是遍知 <lb ed="X" n="0337a23"/><lb ed="R071" n="0890b11"/>色无碍救世大悲者也。及彼身下。明所归体相。即 <lb ed="X" n="0337a24"/><lb ed="R071" n="0890b12"/>是法宝。以法有教理行果。今所归者。即理法也。盖 <pb ed="X" xml:id="X45.0762.0337b" n="0337b"/> <lb ed="X" n="0337b01"/><lb ed="R071" n="0890b13"/>谓非但归<persName>佛</persName>法身大用。亦归<persName>如来</persName>法身体相。故云 <lb ed="X" n="0337b02"/><lb ed="R071" n="0890b14"/>及彼身体相。是则法身大用。即是<persName>佛</persName>宝。法身体相。 <lb ed="X" n="0337b03"/><lb ed="R071" n="0890b15"/>即法宝也。此句是总。下二句是别。言法性真如海 <lb ed="X" n="0337b04"/><lb ed="R071" n="0890b16"/>者。谓心为万法之本。故云法性。不妄不变。故云真 <lb ed="X" n="0337b05"/><lb ed="R071" n="0890b17"/>如。体性深廣。无有涯际。故喩如海。此即所归体法 <lb ed="X" n="0337b06"/><lb ed="R071" n="0890b18"/>也。言无量功德藏者。谓<persName>如来</persName>藏体能含藏无量性 <lb ed="X" n="0337b07"/><lb ed="R071" n="0891a01"/>功德故。故云无量功德藏。此即所归相法也。言如 <lb ed="X" n="0337b08"/><lb ed="R071" n="0891a02"/>实修行等者。明所皈僧宝。谓僧通凡圣。今所归者。 <lb ed="X" n="0337b09"/><lb ed="R071" n="0891a03"/>即地上大菩萨僧。盖地上菩萨。证理起行。行皆称 <lb ed="X" n="0337b10"/><lb ed="R071" n="0891a04"/>实。故云如实修行。以十地皆归。故云等也。为欲下。 <lb ed="X" n="0337b11"/><lb ed="R071" n="0891a05"/>述造论意。谓菩萨造论。不为自求。但欲众生除疑 <lb ed="X" n="0337b12"/><lb ed="R071" n="0891a06"/>捨执。发起正信。而<persName>佛</persName>种不断。故下显示正義。对治 <lb ed="X" n="0337b13"/><lb ed="R071" n="0891a07"/>邪执。意在此耳。疑执若除。信解自正。则入<persName>如来</persName>种 <lb ed="X" n="0337b14"/><lb ed="R071" n="0891a08"/>中。正因相应。故得<persName>佛</persName>种不断也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0337b15"/><lb ed="R071" n="0891a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0337b1501">论曰。有法能起摩诃衍信根。是故应说。说有五分。云 <lb ed="X" n="0337b16"/><lb ed="R071" n="0891a10"/>何为五。一者因缘分。二者立義分。三者解释分。四者 <lb ed="X" n="0337b17"/><lb ed="R071" n="0891a11"/>修行信心分。五者劝修利益分。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0337b18"/><lb ed="R071" n="0891a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0337b1801">明起说之益。总标论本也。夫圣人设教。必有所益。 <lb ed="X" n="0337b19"/><lb ed="R071" n="0891a13"/>若无有益而说法者。是所不应。今此所说。能令众 <lb ed="X" n="0337b20"/><lb ed="R071" n="0891a14"/>生除疑捨执。起大乘信。是故应说也。所言有法者。 <lb ed="X" n="0337b21"/><lb ed="R071" n="0891a15"/>即一心三大等能起之法。摩诃衍信根。即所起大 <lb ed="X" n="0337b22"/><lb ed="R071" n="0891a16"/>乘之信。盖众生得起大乘正信者。良由理教二法 <lb ed="X" n="0337b23"/><lb ed="R071" n="0891a17"/>之所熏起。是则大乘有起信之功。故云有法能起 <lb ed="X" n="0337b24"/><lb ed="R071" n="0891a18"/>摩诃衍信根也。说有下。总标论本。夫说法者。言不 <pb ed="X" xml:id="X45.0762.0337c" n="0337c"/> <lb ed="X" n="0337c01"/><lb ed="R071" n="0891b01"/>自起。制必有由。故受之以因缘分。由致既兴。次宜 <lb ed="X" n="0337c02"/><lb ed="R071" n="0891b02"/>略标纲要。以为宗本。故受之以立義分。宗要既略。 <lb ed="X" n="0337c03"/><lb ed="R071" n="0891b03"/>次宜廣释。令物生解。故受之以解释分。解既生<anchor xml:id="nkr_note_add_0337c0301" n="0337c0301"/><anchor xml:id="beg0337c0301" n="0337c0301"/>已<anchor xml:id="end0337c0301"/>。 <lb ed="X" n="0337c04"/><lb ed="R071" n="0891b04"/>次宜依解起行。故受之以修行信心分。虽示行相。 <lb ed="X" n="0337c05"/><lb ed="R071" n="0891b05"/>钝根懈慢。次宜擧益劝修。故受之以劝修利益分。 <lb ed="X" n="0337c06"/><lb ed="R071" n="0891b06"/>所言分者。以章别馀段。故称为分。然此五中。初一 <lb ed="X" n="0337c07"/><lb ed="R071" n="0891b07"/>是序分。次三是正宗。後一为流通也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0337c08"/><lb ed="R071" n="0891b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0337c0801">初说因缘分。问曰。有何因缘。而造此论。答曰。是因缘 <lb ed="X" n="0337c09"/><lb ed="R071" n="0891b09"/>有八种。云何为八。一者因缘总相。所谓为令众生離 <lb ed="X" n="0337c10"/><lb ed="R071" n="0891b10"/>一切苦。得究竟乐。非求世间名利恭敬故。二者为欲 <lb ed="X" n="0337c11"/><lb ed="R071" n="0891b11"/>解释<persName>如来</persName>根本之義。令诸众生正解不谬故。三者为 <lb ed="X" n="0337c12"/><lb ed="R071" n="0891b12"/>令善根成熟众生。于摩诃衍法堪任不退信故。四者 <lb ed="X" n="0337c13"/><lb ed="R071" n="0891b13"/>为令善根微少众生。修习信心故。五者为示方便。消 <lb ed="X" n="0337c14"/><lb ed="R071" n="0891b14"/>恶业障。善护其心。远離痴慢。出邪网故。六者为示修 <lb ed="X" n="0337c15"/><lb ed="R071" n="0891b15"/>习止观。对治凡夫二乘心过故。七者为示专念方便。 <lb ed="X" n="0337c16"/><lb ed="R071" n="0891b16"/>生于<persName>佛</persName>前。必定不退信心故。八者为示利益。劝修行 <lb ed="X" n="0337c17"/><lb ed="R071" n="0891b17"/>故。有如是等因缘。所以造论。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0337c18"/><lb ed="R071" n="0891b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0337c1801">此明造论因缘也。初一句牒章。问曰下。问答总征。 <lb ed="X" n="0337c19"/><lb ed="R071" n="0892a01"/>一者下。别标总相。所谓下。释成总義。言因缘者。即 <lb ed="X" n="0337c20"/><lb ed="R071" n="0892a02"/>所由所以義也。谓菩萨非为自求名利恭敬。但欲 <lb ed="X" n="0337c21"/><lb ed="R071" n="0892a03"/>众生離分段变易二生死苦。得菩提涅槃二无上 <lb ed="X" n="0337c22"/><lb ed="R071" n="0892a04"/>乐。所以造论。斯为一论发起因缘。故云因缘总相 <lb ed="X" n="0337c23"/><lb ed="R071" n="0892a05"/>也。二者下。明说解释分之所以。谓众生正解不发。 <lb ed="X" n="0337c24"/><lb ed="R071" n="0892a06"/>邪执日坚。良由不达<persName>如来</persName>根本義故。今欲解释如 <pb ed="X" xml:id="X45.0762.0338a" n="0338a"/> <lb ed="X" n="0338a01"/><lb ed="R071" n="0892a07"/>来根本之義。令诸众生正解不谬。故说解释分也。 <lb ed="X" n="0338a02"/><lb ed="R071" n="0892a08"/>斯即向下显示正義之文。廣释一心三大之義。即 <lb ed="X" n="0338a03"/><lb ed="R071" n="0892a09"/>解释<persName>如来</persName>根本義也。以<persName>如来</persName>得果。皆乘此法。故云 <lb ed="X" n="0338a04"/><lb ed="R071" n="0892a10"/><persName>如来</persName>根本。若达此本。则正解开发。邪执自消。故云 <lb ed="X" n="0338a05"/><lb ed="R071" n="0892a11"/>令诸众生正解不谬。三者下。明说分别发趣道相 <lb ed="X" n="0338a06"/><lb ed="R071" n="0892a12"/>所以。谓菩萨为令善根成熟众生。于大乘中堪任 <lb ed="X" n="0338a07"/><lb ed="R071" n="0892a13"/>住于不退之位。而究竟<persName>佛</persName>果。故分别发心修行。进 <lb ed="X" n="0338a08"/><lb ed="R071" n="0892a14"/>趣<persName>佛</persName>道之相。四者下。明说修行信心分所以。谓菩 <lb ed="X" n="0338a09"/><lb ed="R071" n="0892a15"/>萨为令善根微少众生。发四信心。修五种行。而成 <lb ed="X" n="0338a10"/><lb ed="R071" n="0892a16"/>熟善根。故说修行信心分也。五者下。明说礼忏方 <lb ed="X" n="0338a11"/><lb ed="R071" n="0892a17"/>便所以。谓菩萨为令业重障多善根难发众生。修 <lb ed="X" n="0338a12"/><lb ed="R071" n="0892a18"/>礼忏法。善护其心。消恶业障。而违離痴慢。出邪魔 <lb ed="X" n="0338a13"/><lb ed="R071" n="0892b01"/>网。故说礼忏方便。六者下。明说止观方便所以。谓 <lb ed="X" n="0338a14"/><lb ed="R071" n="0892b02"/>菩萨为令凡夫二乘。修习止观。对治心过。而具足 <lb ed="X" n="0338a15"/><lb ed="R071" n="0892b03"/><persName>佛</persName>道。故说止观方便。七者下。明说专念方便所以。 <lb ed="X" n="0338a16"/><lb ed="R071" n="0892b04"/>谓菩萨为令怯弱欲退众生。专意念<persName>佛</persName>。得生<persName>佛</persName>前。 <lb ed="X" n="0338a17"/><lb ed="R071" n="0892b05"/>必定不退信心。故说专念方便。<anchor xml:id="nkr_note_add_0338a1701" n="0338a1701"/><anchor xml:id="beg0338a1701" n="0338a1701"/>已<anchor xml:id="end0338a1701"/>上三文。备载修 <lb ed="X" n="0338a18"/><lb ed="R071" n="0892b06"/>行信心分中。八者下。明说劝修利益分所以。谓菩 <lb ed="X" n="0338a19"/><lb ed="R071" n="0892b07"/>萨为懈慢众生。擧益劝修。令其思惟修习。至无上 <lb ed="X" n="0338a20"/><lb ed="R071" n="0892b08"/>道。故说劝修利益分也。有如是下。总结造论因缘。 <lb ed="X" n="0338a21"/><lb ed="R071" n="0892b09"/>盖菩萨为众生故。发心造论。故以一切众生。而为 <lb ed="X" n="0338a22"/><lb ed="R071" n="0892b10"/>发起造论之因缘也。然此八缘。初一是总。馀七别 <lb ed="X" n="0338a23"/><lb ed="R071" n="0892b11"/>缘。赅括一论。熟览下文。当自委悉。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0338a24"/><lb ed="R071" n="0892b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0338a2401">问曰。修多罗中。具有此法。何须褈说。答曰。修多罗中。 <pb ed="X" xml:id="X45.0762.0338b" n="0338b"/> <lb ed="X" n="0338b01"/><lb ed="R071" n="0892b13"/>虽有此法。以众生根行不等。受解缘别。所谓<persName>如来</persName>在 <lb ed="X" n="0338b02"/><lb ed="R071" n="0892b14"/>世。众生利根。能说之人。色心业勝。圆音一演。异类等 <lb ed="X" n="0338b03"/><lb ed="R071" n="0892b15"/>解。则不须论。若<persName>如来</persName>灭後。或有众生。能以自力廣闻 <lb ed="X" n="0338b04"/><lb ed="R071" n="0892b16"/>而取解者。或有众生。亦以自力少闻而多解者。或有 <lb ed="X" n="0338b05"/><lb ed="R071" n="0892b17"/>众生。无自心力。因于廣论而得解者。自有众生。复以 <lb ed="X" n="0338b06"/><lb ed="R071" n="0892b18"/>廣论文多为烦。心乐总持少文而摄多義。能取解者 <lb ed="X" n="0338b07"/><lb ed="R071" n="0893a01"/>如是此论。为欲总摄<persName>如来</persName>廣大深法无边義故。应说 <lb ed="X" n="0338b08"/><lb ed="R071" n="0893a02"/>此论。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0338b09"/><lb ed="R071" n="0893a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0338b0901">此明造论之意也。问曰下。蹑上以问。谓上文所示 <lb ed="X" n="0338b10"/><lb ed="R071" n="0893a04"/>种种法门。契经之中<anchor xml:id="nkr_note_add_0338b1001" n="0338b1001"/><anchor xml:id="beg0338b1001" n="0338b1001"/>已<anchor xml:id="end0338b1001"/>具明矣。何假重论。答曰下。 <lb ed="X" n="0338b11"/><lb ed="R071" n="0893a05"/>约因缘不等以答。谓契经之中虽<anchor xml:id="nkr_note_add_0338b1101" n="0338b1101"/><anchor xml:id="beg0338b1101" n="0338b1101"/>已<anchor xml:id="end0338b1101"/>具明。其如众 <lb ed="X" n="0338b12"/><lb ed="R071" n="0893a06"/>生根有利钝不同。心行有优劣不等。而受解之缘。 <lb ed="X" n="0338b13"/><lb ed="R071" n="0893a07"/>亦有经论之殊。讵可局一方便也哉。所谓下。释成 <lb ed="X" n="0338b14"/><lb ed="R071" n="0893a08"/>上義。然将明因缘各别。受解不同。先明因缘无异。 <lb ed="X" n="0338b15"/><lb ed="R071" n="0893a09"/>领解齐等。又将明假经假论之殊。先明不假经论 <lb ed="X" n="0338b16"/><lb ed="R071" n="0893a10"/>之别。盖<persName>如来</persName>在世。众生利根。因无异也。能说之人。 <lb ed="X" n="0338b17"/><lb ed="R071" n="0893a11"/>三业殊勝。缘无异也。谓色无障碍。身业殊勝。心能 <lb ed="X" n="0338b18"/><lb ed="R071" n="0893a12"/>遍知。意业殊勝。音能具演。语业殊勝。以三业殊勝。 <lb ed="X" n="0338b19"/><lb ed="R071" n="0893a13"/>故法音历耳。异类等解。尙不假结集之经。何况须 <lb ed="X" n="0338b20"/><lb ed="R071" n="0893a14"/>论。此即不假经论。而领解齐等也。若<persName>如来</persName>灭後下。 <lb ed="X" n="0338b21"/><lb ed="R071" n="0893a15"/>正明因缘各别。受解不同。言能以自力。无自心力。 <lb ed="X" n="0338b22"/><lb ed="R071" n="0893a16"/>因各别也。于经于论。缘各别也。然于领解中。有优 <lb ed="X" n="0338b23"/><lb ed="R071" n="0893a17"/>劣之殊。即受解不同也。言或有众生能以自力等 <lb ed="X" n="0338b24"/><lb ed="R071" n="0893a18"/>者。若據当文无自心力观之。则此言自力。即自有 <pb ed="X" xml:id="X45.0762.0338c" n="0338c"/> <lb ed="X" n="0338c01"/><lb ed="R071" n="0893b01"/>心力也。又據唐译云无自智力。心力即是智力。盖 <lb ed="X" n="0338c02"/><lb ed="R071" n="0893b02"/>谓或有众生能以自<anchor xml:id="nkr_note_add_0338c0201" n="0338c0201"/><anchor xml:id="beg0338c0201" n="0338c0201"/>己<anchor xml:id="end0338c0201"/>心智之力。廣览诸经得解 <lb ed="X" n="0338c03"/><lb ed="R071" n="0893b03"/><persName>佛</persName>意者。或有众生亦以自<anchor xml:id="nkr_note_add_0338c0301" n="0338c0301"/><anchor xml:id="beg0338c0301" n="0338c0301"/>己<anchor xml:id="end0338c0301"/>心智之力。不假廣寻。 <lb ed="X" n="0338c04"/><lb ed="R071" n="0893b04"/>一闻千悟者。此即利根心智优者。于经领解。然于 <lb ed="X" n="0338c05"/><lb ed="R071" n="0893b05"/>领解中。则前劣後勝也。又或有众生无自心智之 <lb ed="X" n="0338c06"/><lb ed="R071" n="0893b06"/>力。因于廣论而得解者。自有众生厌廣乐略。则于 <lb ed="X" n="0338c07"/><lb ed="R071" n="0893b07"/>略论悟<persName>佛</persName>旨者。此即钝根心智劣者。于论领解。然 <lb ed="X" n="0338c08"/><lb ed="R071" n="0893b08"/>于领解中。亦前劣後勝也。是则因缘各别。受解不 <lb ed="X" n="0338c09"/><lb ed="R071" n="0893b09"/>同。故修多罗外。不碍阿毘达摩也。如是下。结造略 <lb ed="X" n="0338c10"/><lb ed="R071" n="0893b10"/>论之意。盖论主欲以少文。而总摄<persName>如来</persName>廣大深法 <lb ed="X" n="0338c11"/><lb ed="R071" n="0893b11"/>无边之義。以被最後之機。故说此略论。故海东疏 <lb ed="X" n="0338c12"/><lb ed="R071" n="0893b12"/>云。开二门于一心。总括摩罗百八之廣诘<note place="inline">摩罗即说楞伽 <lb ed="X" n="0338c13"/><lb ed="R071" n="0893b13"/>经处。以百八句答大慧菩萨百八问。皆上句俗。下句真。同此二门</note>。示性净于相染。 <lb ed="X" n="0338c14"/><lb ed="R071" n="0893b14"/>普综逾阇十五之幽致<note place="inline">逾阇国说勝鬘经处。彼有十五章大義。皆说染而不 <lb ed="X" n="0338c15"/><lb ed="R071" n="0893b15"/>染。同此生灭之真如義</note>。至如鹤林一味之宗<note place="inline">涅槃经</note>。<name role="" type="person">鹫山</name>无二 <lb ed="X" n="0338c16"/><lb ed="R071" n="0893b16"/>之趣<note place="inline">法花经</note>。金鼓<note place="inline">金光明经</note>同性<note place="inline">大乘同性经</note>三身之极果。华 <lb ed="X" n="0338c17"/><lb ed="R071" n="0893b17"/>严璎珞四阶之深因。大品大集旷荡之至道。日藏 <lb ed="X" n="0338c18"/><lb ed="R071" n="0893b18"/>月藏秘密之玄门。凡此等辈中众典之肝心。一以 <lb ed="X" n="0338c19"/><lb ed="R071" n="0894a01"/>贯之者。其唯此论乎。既而宗旨深奥。義理无边。有 <lb ed="X" n="0338c20"/><lb ed="R071" n="0894a02"/>智之流。请习无怠。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0338c21"/><lb ed="R071" n="0894a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0338c2101"><anchor xml:id="nkr_note_add_0338c2101" n="0338c2101"/><anchor xml:id="beg0338c2101" n="0338c2101"/>已<anchor xml:id="end0338c2101"/>说因缘分。次说立義分。摩诃衍者。总说有二种。云 <lb ed="X" n="0338c22"/><lb ed="R071" n="0894a04"/>何为二。一者法。二者義。所言法者。谓众生心。是心则 <lb ed="X" n="0338c23"/><lb ed="R071" n="0894a05"/>摄一切世间出世间法。依于此心。显示摩诃衍義。何 <lb ed="X" n="0338c24"/><lb ed="R071" n="0894a06"/>以故。是心真如相。即示摩诃衍体故。是心生灭因缘 <pb ed="X" xml:id="X45.0762.0339a" n="0339a"/> <lb ed="X" n="0339a01"/><lb ed="R071" n="0894a07"/>相。能示摩诃衍自体相用故。所言義者。则有三种。云 <lb ed="X" n="0339a02"/><lb ed="R071" n="0894a08"/>何为三。一者体大。谓一切法真如平等。不增减故。二 <lb ed="X" n="0339a03"/><lb ed="R071" n="0894a09"/>者相大。谓<persName>如来</persName>藏具足无量性功德故。三者用大。能 <lb ed="X" n="0339a04"/><lb ed="R071" n="0894a10"/>生一切世间出世间善因果故。一切诸<persName>佛</persName>本所乘故。 <lb ed="X" n="0339a05"/><lb ed="R071" n="0894a11"/>一切菩萨皆乘此法到<persName>如来</persName>地故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0339a06"/><lb ed="R071" n="0894a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0339a0601">此立大乘法義。为众生起信之本也。初二句。结前 <lb ed="X" n="0339a07"/><lb ed="R071" n="0894a13"/>生後。言摩诃衍总说有二者。标擧论本也。云何下。 <lb ed="X" n="0339a08"/><lb ed="R071" n="0894a14"/>征列论本。所言下。释出法体。谓此心体。能任持自 <lb ed="X" n="0339a09"/><lb ed="R071" n="0894a15"/>性。轨生物解。而显三大義。故名为法。即众生心也。 <lb ed="X" n="0339a10"/><lb ed="R071" n="0894a16"/>若随染缘。则生六凡诸世间法。随净缘。则起四圣 <lb ed="X" n="0339a11"/><lb ed="R071" n="0894a17"/>出世间法。故云是心则摄一切世间出世间法。此 <lb ed="X" n="0339a12"/><lb ed="R071" n="0894a18"/>即生灭门赅摄一切。若就真如门。则融摄世出世 <lb ed="X" n="0339a13"/><lb ed="R071" n="0894b01"/>法。唯一真如。更无异相也。依于下。标依一心显三 <lb ed="X" n="0339a14"/><lb ed="R071" n="0894b02"/>大義。何以故下。征释一心能显三大所以。谓何所 <lb ed="X" n="0339a15"/><lb ed="R071" n="0894b03"/>以故唯依一心而能具示三大耶。是心下。释成上 <lb ed="X" n="0339a16"/><lb ed="R071" n="0894b04"/>義。盖以一心具有真如生灭二義。若以心真如義。 <lb ed="X" n="0339a17"/><lb ed="R071" n="0894b05"/>则唯示体。心生灭義。能示三大。故依一心而能具 <lb ed="X" n="0339a18"/><lb ed="R071" n="0894b06"/>示三大也。何以生灭能具示三大耶。良以体唯自 <lb ed="X" n="0339a19"/><lb ed="R071" n="0894b07"/>立。相用必对染成。而真如是绝相不起義。非染非 <lb ed="X" n="0339a20"/><lb ed="R071" n="0894b08"/>净。非生非灭。平等一味。而无差别。故唯示体。生灭 <lb ed="X" n="0339a21"/><lb ed="R071" n="0894b09"/>是随缘起动義。能染能净。能圣能凡。依业识事识。 <lb ed="X" n="0339a22"/><lb ed="R071" n="0894b10"/>则报应之用历然。翻恒沙妄染。而功德之相宛尔。 <lb ed="X" n="0339a23"/><lb ed="R071" n="0894b11"/>故能具示三大也。问。真如是不起義。但示于体者。 <lb ed="X" n="0339a24"/><lb ed="R071" n="0894b12"/>生灭是起动義。应唯示于相用。答。真如是不起義。 <pb ed="X" xml:id="X45.0762.0339b" n="0339b"/> <lb ed="X" n="0339b01"/><lb ed="R071" n="0894b13"/>不起不必由起立。由无有起。故唯示体。生灭是起 <lb ed="X" n="0339b02"/><lb ed="R071" n="0894b14"/>动義。起必赖不起。起含不起。故于起中具示三大 <lb ed="X" n="0339b03"/><lb ed="R071" n="0894b15"/>也。所言義者下。明三大義。一者下。标释体大。谓真 <lb ed="X" n="0339b04"/><lb ed="R071" n="0894b16"/>如自体。圣凡均等。依正同然。圣悟不增。凡迷不减。 <lb ed="X" n="0339b05"/><lb ed="R071" n="0894b17"/>故云一切法真如平等不增减也。以体性周遍。故 <lb ed="X" n="0339b06"/><lb ed="R071" n="0894b18"/>名体大。二者下。标释相大。谓<persName>如来</persName>藏体能具足无 <lb ed="X" n="0339b07"/><lb ed="R071" n="0895a01"/>量功德。故名相大。即三<persName>如来</persName>藏中不空<persName>如来</persName>藏也。 <lb ed="X" n="0339b08"/><lb ed="R071" n="0895a02"/>三者下。标释用大。谓<persName>如来</persName>报化二用。能生一切众 <lb ed="X" n="0339b09"/><lb ed="R071" n="0895a03"/>生世出世善。故名用大。是则廣遍廣容。而能普生 <lb ed="X" n="0339b10"/><lb ed="R071" n="0895a04"/>善利。故三皆称大。又体相用三。各各充遍法界。而 <lb ed="X" n="0339b11"/><lb ed="R071" n="0895a05"/>不相障碍。故皆称大也。上擧法義以明大義。一切 <lb ed="X" n="0339b12"/><lb ed="R071" n="0895a06"/>诸<persName>佛</persName>下。擧因果以明乘義。谓上文所示一心三大。 <lb ed="X" n="0339b13"/><lb ed="R071" n="0895a07"/>诸<persName>佛</persName>乘此而证涅槃。菩萨乘此到<persName>如来</persName>地。是知一 <lb ed="X" n="0339b14"/><lb ed="R071" n="0895a08"/>心三大。能运一切至无上道。故云乘也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0339b15"/><lb ed="R071" n="0895a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0339b1501"><anchor xml:id="nkr_note_add_0339b1501" n="0339b1501"/><anchor xml:id="beg0339b1501" n="0339b1501"/>已<anchor xml:id="end0339b1501"/>说立義分。次说解释分。解释有三种。云何为三。一 <lb ed="X" n="0339b16"/><lb ed="R071" n="0895a10"/>者显示正義。二者对治邪执。三者分别发趣道相。显 <lb ed="X" n="0339b17"/><lb ed="R071" n="0895a11"/>示正義者。依一心法。有二种门。云何为二。一者心真 <lb ed="X" n="0339b18"/><lb ed="R071" n="0895a12"/>如门。二者心生灭门。是二种门。皆各总摄一切法。此 <lb ed="X" n="0339b19"/><lb ed="R071" n="0895a13"/>義云何。以是二门不相離故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0339b20"/><lb ed="R071" n="0895a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0339b2001">总标解释章门。先明正義。以为发起信解之本也。 <lb ed="X" n="0339b21"/><lb ed="R071" n="0895a15"/>初二句。结前起後。解释下。总标章门。显示正義下。 <lb ed="X" n="0339b22"/><lb ed="R071" n="0895a16"/>依一心法开二种门。以释立義分中。是心则摄一 <lb ed="X" n="0339b23"/><lb ed="R071" n="0895a17"/>切世间出世间法也。夫心本是一。而有真如生灭 <lb ed="X" n="0339b24"/><lb ed="R071" n="0895a18"/>之不同者。盖以体具不变随缘之義故也。以不变 <pb ed="X" xml:id="X45.0762.0339c" n="0339c"/> <lb ed="X" n="0339c01"/><lb ed="R071" n="0895b01"/>故。非生非灭。離相離名。净染双亡。圣凡一致。故有 <lb ed="X" n="0339c02"/><lb ed="R071" n="0895b02"/>真如门也。以随缘故。依正因果。唯心转变。德相报 <lb ed="X" n="0339c03"/><lb ed="R071" n="0895b03"/>用。随业现前。故有生灭门也。所言门者。出入无壅。 <lb ed="X" n="0339c04"/><lb ed="R071" n="0895b04"/>开合自在之谓也。何者。谓<persName>如来</persName>藏心。随缘建立。流 <lb ed="X" n="0339c05"/><lb ed="R071" n="0895b05"/>出一切。如门之开。即生灭门也。泯绝万法。融摄一 <lb ed="X" n="0339c06"/><lb ed="R071" n="0895b06"/>切。如门之合。即真如门也。或破或立。随心自在。以 <lb ed="X" n="0339c07"/><lb ed="R071" n="0895b07"/>其能破能立。故二种门。皆各总摄一切法也。此義 <lb ed="X" n="0339c08"/><lb ed="R071" n="0895b08"/>下。征释二门各摄之意。谓此二门皆各总摄一切 <lb ed="X" n="0339c09"/><lb ed="R071" n="0895b09"/>法義云何。以是下。释成上義。盖以真如是全生灭 <lb ed="X" n="0339c10"/><lb ed="R071" n="0895b10"/>之真如。生灭乃全真如之生灭。故生灭门赅摄一 <lb ed="X" n="0339c11"/><lb ed="R071" n="0895b11"/>切法时。真如既不離生灭。则真如之理。即摄在生 <lb ed="X" n="0339c12"/><lb ed="R071" n="0895b12"/>灭门中。而真如门融摄一切法时。生灭由不離真 <lb ed="X" n="0339c13"/><lb ed="R071" n="0895b13"/>如。故生灭之法。即摄在真如门中。以是二门不相 <lb ed="X" n="0339c14"/><lb ed="R071" n="0895b14"/>捨離。故二门皆各总摄一切法也。或谓二门既不 <lb ed="X" n="0339c15"/><lb ed="R071" n="0895b15"/>相離。则是二门共摄一切。何云各摄耶。答。二虽不 <lb ed="X" n="0339c16"/><lb ed="R071" n="0895b16"/>離。二不幷立。如全一金而为众像。融众像以成一 <lb ed="X" n="0339c17"/><lb ed="R071" n="0895b17"/>金。像显而金自隐。金成而像自灭。由不幷立。而且 <lb ed="X" n="0339c18"/><lb ed="R071" n="0895b18"/>为门不同。摄法又别。故各摄也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0339c19"/><lb ed="R071" n="0896a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0339c1901">心真如者。即是一法界大总相法门体。所谓心性不 <lb ed="X" n="0339c20"/><lb ed="R071" n="0896a02"/>生不灭。一切诸法。唯依妄念而有差别。若離心念。则 <lb ed="X" n="0339c21"/><lb ed="R071" n="0896a03"/>无一切境界之相。是故一切法。从本以来。離言说相。 <lb ed="X" n="0339c22"/><lb ed="R071" n="0896a04"/>離名字相。離心缘相。毕竟平等。无有变异。不可破壞。 <lb ed="X" n="0339c23"/><lb ed="R071" n="0896a05"/>唯是一心。故名真如。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0339c24"/><lb ed="R071" n="0896a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0339c2401">此明心真如義。以释立義分中是心真如也。初一 <pb ed="X" xml:id="X45.0762.0340a" n="0340a"/> <lb ed="X" n="0340a01"/><lb ed="R071" n="0896a07"/>句牒章。即是下。直以法性标显如体。谓此心真如 <lb ed="X" n="0340a02"/><lb ed="R071" n="0896a08"/>体。融摄万法为一法性。故云即一法界。此非算数 <lb ed="X" n="0340a03"/><lb ed="R071" n="0896a09"/>之一。为破诸数。强言一耳。以一法性总摄万法。故 <lb ed="X" n="0340a04"/><lb ed="R071" n="0896a10"/>云大总相法门。如圆觉所谓大陀罗尼门也。但彼 <lb ed="X" n="0340a05"/><lb ed="R071" n="0896a11"/>约流出一切。即是出義。此约融摄一切。即是入義。 <lb ed="X" n="0340a06"/><lb ed="R071" n="0896a12"/>盖以法性能通诸法出入義言门耳。即所谓无门 <lb ed="X" n="0340a07"/><lb ed="R071" n="0896a13"/>之门。无出入之出入也。所谓下。以心不生灭之義 <lb ed="X" n="0340a08"/><lb ed="R071" n="0896a14"/>释成如体。一切下。明诸法即真。以成一法界義。或 <lb ed="X" n="0340a09"/><lb ed="R071" n="0896a15"/>谓现见诸法差别。何云即一法界耶。一切下释也。 <lb ed="X" n="0340a10"/><lb ed="R071" n="0896a16"/>然法既依念有别。離念无相。得非一法界乎。即所 <lb ed="X" n="0340a11"/><lb ed="R071" n="0896a17"/>谓心若不异。万法一如也。是故下。牒上以明法本 <lb ed="X" n="0340a12"/><lb ed="R071" n="0896a18"/>離相。唯一真如耳。盖谓诸法若有差别之相。则名 <lb ed="X" n="0340a13"/><lb ed="R071" n="0896b01"/>言可施。心有可缘矣。以本无差别相故。则一切名 <lb ed="X" n="0340a14"/><lb ed="R071" n="0896b02"/>字言说分别之相。亦本不可得。故云一切法从本 <lb ed="X" n="0340a15"/><lb ed="R071" n="0896b03"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0340a1501" n="0340a1501"/><anchor xml:id="beg0340a1501" n="0340a1501"/>已<anchor xml:id="end0340a1501"/>来離名言相離心缘相也。言毕竟平等者。谓離 <lb ed="X" n="0340a16"/><lb ed="R071" n="0896b04"/>差别相也。无有变异不可破壞者。谓離生灭相也。 <lb ed="X" n="0340a17"/><lb ed="R071" n="0896b05"/>以法无差别生灭相故。则唯是一心。故名真如。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0340a18"/><lb ed="R071" n="0896b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0340a1801">以一切言说假名无实。但随妄念不可得故。言真如 <lb ed="X" n="0340a19"/><lb ed="R071" n="0896b07"/>者。亦无有相。谓言说之极。因言遣言。此真如体。无有 <lb ed="X" n="0340a20"/><lb ed="R071" n="0896b08"/>可遣。以一切法悉皆真故。亦无可立。以一切法皆同 <lb ed="X" n="0340a21"/><lb ed="R071" n="0896b09"/>如故。当知一切法。不可说。不可念。故名为真如。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0340a22"/><lb ed="R071" n="0896b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0340a2201">释離相所以。复显真離言相。体无遣立。以结不思 <lb ed="X" n="0340a23"/><lb ed="R071" n="0896b11"/>议境也。初二句。释離名言相所以。次二句。释離心 <lb ed="X" n="0340a24"/><lb ed="R071" n="0896b12"/>缘相所以。盖诸法唯真。依妄差别。因妄法故。妄有 <pb ed="X" xml:id="X45.0762.0340b" n="0340b"/> <lb ed="X" n="0340b01"/><lb ed="R071" n="0896b13"/>名言。则名言无实。是故一切法。離名言相。亦因妄 <lb ed="X" n="0340b02"/><lb ed="R071" n="0896b14"/>法。妄有分别。但随妄念不可得故。是故一切法。離 <lb ed="X" n="0340b03"/><lb ed="R071" n="0896b15"/>心缘相。言真如下。明言无言相。或谓一切法既離 <lb ed="X" n="0340b04"/><lb ed="R071" n="0896b16"/>言说相。言真如者。岂非言相耶。答。言真如者。亦无 <lb ed="X" n="0340b05"/><lb ed="R071" n="0896b17"/>有相。谓言说之极。因言遣言。是则因差别之言。故 <lb ed="X" n="0340b06"/><lb ed="R071" n="0896b18"/>以真如之言遣言。所遣若亡。能遣亦不立。故亦无 <lb ed="X" n="0340b07"/><lb ed="R071" n="0897a01"/>言相也。此真如下。明体无遣立。显心法无二。或谓 <lb ed="X" n="0340b08"/><lb ed="R071" n="0897a02"/>上因差别之言。故以真如之言遣言。此依真如之 <lb ed="X" n="0340b09"/><lb ed="R071" n="0897a03"/>体。而有法可遣乎。答。此真如体。无有可遣。以一切 <lb ed="X" n="0340b10"/><lb ed="R071" n="0897a04"/>法悉皆真故。恐谓既无法可遣。则有法可立。故云 <lb ed="X" n="0340b11"/><lb ed="R071" n="0897a05"/>亦无可立。以一切法皆同如故。是则言有差别可 <lb ed="X" n="0340b12"/><lb ed="R071" n="0897a06"/>遣。心法无二。故无遣立也。当知下。擧不思议境。结 <lb ed="X" n="0340b13"/><lb ed="R071" n="0897a07"/>真如名。言当知者。欲人知法離相。了法即真也。不 <lb ed="X" n="0340b14"/><lb ed="R071" n="0897a08"/>云離。而云不可者。欲人離言绝念。以契入不思议 <lb ed="X" n="0340b15"/><lb ed="R071" n="0897a09"/>境也。然一切众生从无始来。执相迷性。不能了法 <lb ed="X" n="0340b16"/><lb ed="R071" n="0897a10"/>即真。虽终日行而不自觉。故今示真。而约一切法 <lb ed="X" n="0340b17"/><lb ed="R071" n="0897a11"/>也。学大乘者。须废寝忘餐。以思此事。何曾是无圣 <lb ed="X" n="0340b18"/><lb ed="R071" n="0897a12"/>凡依正空色等时。何处真体不常显现。何有一法 <lb ed="X" n="0340b19"/><lb ed="R071" n="0897a13"/>不是性为。何有一法体不空寂。又空法何曾得離 <lb ed="X" n="0340b20"/><lb ed="R071" n="0897a14"/>真性。苟或不同此说。即堕断常。苟欲離法求真。终 <lb ed="X" n="0340b21"/><lb ed="R071" n="0897a15"/>无是处。是故论中每节显真。皆言一切法也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0340b22"/><lb ed="R071" n="0897a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0340b2201">问曰。若如是義者。诸众生等。云何随顺而能得入。答 <lb ed="X" n="0340b23"/><lb ed="R071" n="0897a17"/>曰。若知一切法。虽说无有能说可说。虽念亦无能念 <lb ed="X" n="0340b24"/><lb ed="R071" n="0897a18"/>可念。是名随顺。若離于念。名为得入。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X45.0762.0340c" n="0340c"/> <lb ed="X" n="0340c01"/><lb ed="R071" n="0897b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0340c0101">设问答以明随顺得入真如之方也。问曰下。蹑前 <lb ed="X" n="0340c02"/><lb ed="R071" n="0897b02"/>以问。谓若一切法不可说不可念者。则发言违理。 <lb ed="X" n="0340c03"/><lb ed="R071" n="0897b03"/>动念乖真。诸众生等。云何随顺而能得入。答曰下。 <lb ed="X" n="0340c04"/><lb ed="R071" n="0897b04"/>以说念即无说念。而答随顺。以離心念。而答得入 <lb ed="X" n="0340c05"/><lb ed="R071" n="0897b05"/>也。盖一切诸法从本<anchor xml:id="nkr_note_add_0340c0501" n="0340c0501"/><anchor xml:id="beg0340c0501" n="0340c0501"/>已<anchor xml:id="end0340c0501"/>来。離言说相。離心缘相。不 <lb ed="X" n="0340c06"/><lb ed="R071" n="0897b06"/>知此者。则滞说念。而乖无念。不名随顺也。知法離 <lb ed="X" n="0340c07"/><lb ed="R071" n="0897b07"/>相者。终日说念。而无能说可说。亦无能念可念。则 <lb ed="X" n="0340c08"/><lb ed="R071" n="0897b08"/>不滞说念。而顺于无念。故名随顺矣。若于说念直 <lb ed="X" n="0340c09"/><lb ed="R071" n="0897b09"/>下離念。即得契彼无念。故云若離于念名为得入。 <lb ed="X" n="0340c10"/><lb ed="R071" n="0897b10"/>此即说默无碍。动静一如。正所谓能善分别诸法 <lb ed="X" n="0340c11"/><lb ed="R071" n="0897b11"/>相。于第一義而不动。则无不定时。故名证入。此上 <lb ed="X" n="0340c12"/><lb ed="R071" n="0897b12"/>明離言真如。显观智境。下明依言真如。显信解境 <lb ed="X" n="0340c13"/><lb ed="R071" n="0897b13"/>也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0340c14"/><lb ed="R071" n="0897b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0340c1401">复次真如者。依言说分别。有二种義。云何为二。一者 <lb ed="X" n="0340c15"/><lb ed="R071" n="0897b15"/>如实空。以能究竟显实故。二者如实不空。以有自体。 <lb ed="X" n="0340c16"/><lb ed="R071" n="0897b16"/>具足无漏性功德故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0340c17"/><lb ed="R071" n="0897b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0340c1701">此依言辨相。以释立義分中是心真如相也。初一 <lb ed="X" n="0340c18"/><lb ed="R071" n="0897b18"/>句牒章。不牒相者略也。又相不離体。故唯云真如。 <lb ed="X" n="0340c19"/><lb ed="R071" n="0898a01"/>言依言说分别有二義者。谓前则離言辨体。故云 <lb ed="X" n="0340c20"/><lb ed="R071" n="0898a02"/>即一法界。此则依言辨相。故云有二种義。義即相 <lb ed="X" n="0340c21"/><lb ed="R071" n="0898a03"/>也。以真如体離妄染。故云空。体具性德。故云不空。 <lb ed="X" n="0340c22"/><lb ed="R071" n="0898a04"/>空与不空。俱就体显。故以言辨相。即示体也。云何 <lb ed="X" n="0340c23"/><lb ed="R071" n="0898a05"/>下。征起略释二義。言如实空者。谓能究竟远離不 <lb ed="X" n="0340c24"/><lb ed="R071" n="0898a06"/>实之相。显真实体故。是则如实之中。空无妄染。故 <pb ed="X" xml:id="X45.0762.0341a" n="0341a"/> <lb ed="X" n="0341a01"/><lb ed="R071" n="0898a07"/>云如实空。非谓如体自空也。此取唐译论文以解。 <lb ed="X" n="0341a02"/><lb ed="R071" n="0898a08"/>以唐译究竟之下。有远離不实之相显实体言。故 <lb ed="X" n="0341a03"/><lb ed="R071" n="0898a09"/>取释之。二者下。标释不空。言有自体者。异妄无体 <lb ed="X" n="0341a04"/><lb ed="R071" n="0898a10"/>故。此则自体不空也。言具足无漏性功德者。异恒 <lb ed="X" n="0341a05"/><lb ed="R071" n="0898a11"/>沙烦恼故。是则如实之中。虽空无妄染。而能具足 <lb ed="X" n="0341a06"/><lb ed="R071" n="0898a12"/>无漏性德。故<persName>佛</persName>性论云。由客尘空故。与法界相離。 <lb ed="X" n="0341a07"/><lb ed="R071" n="0898a13"/>无上法不空。与法界相随。此则德相不空也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0341a08"/><lb ed="R071" n="0898a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0341a0801">所言空者。从本<anchor xml:id="nkr_note_add_0341a0801" n="0341a0801"/><anchor xml:id="beg0341a0801" n="0341a0801"/>已<anchor xml:id="end0341a0801"/>来。一切染法不相应故。谓離一切 <lb ed="X" n="0341a09"/><lb ed="R071" n="0898a15"/>法差别之相。以无虚妄心念故。当知真如自性。非有 <lb ed="X" n="0341a10"/><lb ed="R071" n="0898a16"/>相。非无相。非非有相。非非无相。非有无俱相。非一相。 <lb ed="X" n="0341a11"/><lb ed="R071" n="0898a17"/>非异相。非非一相。非非异相。非一异俱相。乃至总说。 <lb ed="X" n="0341a12"/><lb ed="R071" n="0898a18"/>依一切众生。以有妄心。念念分别。皆不相应。故说为 <lb ed="X" n="0341a13"/><lb ed="R071" n="0898b01"/>空。若離妄心。实无可空故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0341a14"/><lb ed="R071" n="0898b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0341a1401">此廣释空義。以明依妄说空。離妄无空也。所言下。 <lb ed="X" n="0341a15"/><lb ed="R071" n="0898b03"/>总释空義。言一切染法不相应者。谓如实之中。虚 <lb ed="X" n="0341a16"/><lb ed="R071" n="0898b04"/>妄心境。及有无一异等。以至一切众生所有妄心 <lb ed="X" n="0341a17"/><lb ed="R071" n="0898b05"/>念念分别。皆与真如不相应故。故云一切染法不 <lb ed="X" n="0341a18"/><lb ed="R071" n="0898b06"/>相应也。谓離下。别释空義。谓離一切法差别之相 <lb ed="X" n="0341a19"/><lb ed="R071" n="0898b07"/>者。无境界相也。以无虚妄心念者。无业转相也。盖 <lb ed="X" n="0341a20"/><lb ed="R071" n="0898b08"/>以離心。则无境界之相。故无虚妄心念。则離一切 <lb ed="X" n="0341a21"/><lb ed="R071" n="0898b09"/>法差别之相。当知下。谓真如自性。本離四句。亦绝 <lb ed="X" n="0341a22"/><lb ed="R071" n="0898b10"/>百非。故非有无一异等相。盖以有无一异等执差 <lb ed="X" n="0341a23"/><lb ed="R071" n="0898b11"/>别相。皆依虚妄心念而有。離诸妄念则无。故真如 <lb ed="X" n="0341a24"/><lb ed="R071" n="0898b12"/>離上诸相。即離虚妄心念。及执差别相也。乃至下。 <pb ed="X" xml:id="X45.0762.0341b" n="0341b"/> <lb ed="X" n="0341b01"/><lb ed="R071" n="0898b13"/>以诸众生妄心分别。量过恒沙。不能悉擧。故复云 <lb ed="X" n="0341b02"/><lb ed="R071" n="0898b14"/>乃至总说依一切众生以有妄心念念分别皆不 <lb ed="X" n="0341b03"/><lb ed="R071" n="0898b15"/>相应。斯言有无一异等外。尽诸众生所有妄心分 <lb ed="X" n="0341b04"/><lb ed="R071" n="0898b16"/>别计执。皆与真如不相应矣。言故说为空者。结成 <lb ed="X" n="0341b05"/><lb ed="R071" n="0898b17"/>空義也。若離下。明空相亦空。谓空不自立。依妄而 <lb ed="X" n="0341b06"/><lb ed="R071" n="0898b18"/>立。若離妄心。则空亦叵得。故唐译云。妄念非有。空 <lb ed="X" n="0341b07"/><lb ed="R071" n="0899a01"/>性亦空。以所遮是无。能遮亦无故。故云实无可空 <lb ed="X" n="0341b08"/><lb ed="R071" n="0899a02"/>也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0341b09"/><lb ed="R071" n="0899a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0341b0901">所言不空者。<anchor xml:id="nkr_note_add_0341b0901" n="0341b0901"/><anchor xml:id="beg0341b0901" n="0341b0901"/>已<anchor xml:id="end0341b0901"/>显法体空无妄故。即是真心常恒不 <lb ed="X" n="0341b10"/><lb ed="R071" n="0899a04"/>变。净法满足。则名不空。亦无有相可取。以離念境界 <lb ed="X" n="0341b11"/><lb ed="R071" n="0899a05"/>唯证相应故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0341b12"/><lb ed="R071" n="0899a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0341b1201">此明不空之相无相。唯证相应也。言<anchor xml:id="nkr_note_add_0341b1201" n="0341b1201"/><anchor xml:id="beg0341b1201" n="0341b1201"/>已<anchor xml:id="end0341b1201"/>显法体等 <lb ed="X" n="0341b13"/><lb ed="R071" n="0899a07"/>者。即前空处。显不空体相也。以法体空无妄处。即 <lb ed="X" n="0341b14"/><lb ed="R071" n="0899a08"/>是真心常恒不变故。斯即自体不空。净法满足。即 <lb ed="X" n="0341b15"/><lb ed="R071" n="0899a09"/>性德不空。盖以真心。四相不迁。三际莫易。故云常 <lb ed="X" n="0341b16"/><lb ed="R071" n="0899a10"/>恒不变。相離妄染。德无不足。故云净法满足。故下 <lb ed="X" n="0341b17"/><lb ed="R071" n="0899a11"/>文云。如是净法无量功德。即是一心。更无所念。是 <lb ed="X" n="0341b18"/><lb ed="R071" n="0899a12"/>故满足。则名不空者。结成上義也。言亦无有相可 <lb ed="X" n="0341b19"/><lb ed="R071" n="0899a13"/>取者。谓上来说空。实无可空。此言不空。亦无有相 <lb ed="X" n="0341b20"/><lb ed="R071" n="0899a14"/>可取。例上而言。故云亦也。盖无量功德之相。乃即 <lb ed="X" n="0341b21"/><lb ed="R071" n="0899a15"/>性之相。本自无相。岂有相而可取乎。何以无相可 <lb ed="X" n="0341b22"/><lb ed="R071" n="0899a16"/>取耶。以離念下。释无相可取所以。谓性德之相。既 <lb ed="X" n="0341b23"/><lb ed="R071" n="0899a17"/>本自无相。则妄念不能缘。故名離念境界。此離念 <lb ed="X" n="0341b24"/><lb ed="R071" n="0899a18"/>境界。唯智与理冥。境与神会者。相应。故无有相可 <pb ed="X" xml:id="X45.0762.0341c" n="0341c"/> <lb ed="X" n="0341c01"/><lb ed="R071" n="0899b01"/>取也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0341c02"/><lb ed="R071" n="0899b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0341c0201">心生灭者。依<persName>如来</persName>藏。故有生灭心。所谓不生不灭与 <lb ed="X" n="0341c03"/><lb ed="R071" n="0899b03"/>生灭和合。非一非异。名为阿赖耶识。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0341c04"/><lb ed="R071" n="0899b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0341c0401">此明心生灭義。以释立義分中是心生灭也。初一 <lb ed="X" n="0341c05"/><lb ed="R071" n="0899b05"/>句牒章。依<persName>如来</persName>下。标释生灭。言依<persName>如来</persName>藏故有生 <lb ed="X" n="0341c06"/><lb ed="R071" n="0899b06"/>灭心等者。<persName>如来</persName>藏。即不生不灭心。众生从无始来。 <lb ed="X" n="0341c07"/><lb ed="R071" n="0899b07"/>由不觉此。即不生不灭。动作生灭。此即<persName>如来</persName>藏随 <lb ed="X" n="0341c08"/><lb ed="R071" n="0899b08"/>缘全体动作生灭。故释云不生不灭与生灭和合。 <lb ed="X" n="0341c09"/><lb ed="R071" n="0899b09"/>然实无二体。以迷真成妄。约迷言依合耳。不同依 <lb ed="X" n="0341c10"/><lb ed="R071" n="0899b10"/>母有子。子与母合。二体别也。言非一非异者。谓如 <lb ed="X" n="0341c11"/><lb ed="R071" n="0899b11"/>来藏随缘而其体不变。故非一也。不变而能随缘。 <lb ed="X" n="0341c12"/><lb ed="R071" n="0899b12"/>故非异也。体不变。故治道染相灭。而真体不灭。能 <lb ed="X" n="0341c13"/><lb ed="R071" n="0899b13"/>随缘。故不生灭体。而动作生灭也。名为阿赖耶识 <lb ed="X" n="0341c14"/><lb ed="R071" n="0899b14"/>者。结成生灭心也。梵语阿赖耶。義翻为藏。谓具三 <lb ed="X" n="0341c15"/><lb ed="R071" n="0899b15"/>藏義故。三藏。谓能藏。所藏。我爱执藏。言能藏者。谓 <lb ed="X" n="0341c16"/><lb ed="R071" n="0899b16"/>能藏诸法于自体故。此则识为能藏。所藏者。谓藏 <lb ed="X" n="0341c17"/><lb ed="R071" n="0899b17"/>识体于诸法故。此则识为所藏。我爱执藏者。谓有 <lb ed="X" n="0341c18"/><lb ed="R071" n="0899b18"/>情执第八见分。为自内我。故名我爱执藏也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0341c19"/><lb ed="R071" n="0900a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0341c1901">此识有二种義。能摄一切法。生一切法。云何为二。一 <lb ed="X" n="0341c20"/><lb ed="R071" n="0900a02"/>者觉義。二者不觉義。所言觉義者。谓心体離念。離念 <lb ed="X" n="0341c21"/><lb ed="R071" n="0900a03"/>相者。等虚空界。无所不遍。法界一相。即是<persName>如来</persName>平等 <lb ed="X" n="0341c22"/><lb ed="R071" n="0900a04"/>法身。依此法身。说名本觉。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0341c23"/><lb ed="R071" n="0900a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0341c2301">此依识标擧二義。先明觉義也。言二義能摄一切 <lb ed="X" n="0341c24"/><lb ed="R071" n="0900a06"/>法生一切法者。盖以迷时。依本觉故。而有不觉。依 <pb ed="X" xml:id="X45.0762.0342a" n="0342a"/> <lb ed="X" n="0342a01"/><lb ed="R071" n="0900a07"/>不觉故。即起粗细一切染法。如是则迷真成妄。净 <lb ed="X" n="0342a02"/><lb ed="R071" n="0900a08"/>灭染生。而起六凡法也。悟时依不觉故。而起始觉。 <lb ed="X" n="0342a03"/><lb ed="R071" n="0900a09"/>由始觉故。遂能翻破四相以成四位。如是则破妄 <lb ed="X" n="0342a04"/><lb ed="R071" n="0900a10"/>显真。净生染灭。而起四圣法也。是知二義能生圣 <lb ed="X" n="0342a05"/><lb ed="R071" n="0900a11"/>凡染净一切诸法。故云能摄一切法生一切法。所 <lb ed="X" n="0342a06"/><lb ed="R071" n="0900a12"/>言觉義者。觉谓觉体。義即觉相。谓心体離念。释本 <lb ed="X" n="0342a07"/><lb ed="R071" n="0900a13"/>觉体。下云一切众生未離念故不名为觉。则知離 <lb ed="X" n="0342a08"/><lb ed="R071" n="0900a14"/>念名为觉也。離念相者下。释本觉相。谓觉体无相。 <lb ed="X" n="0342a09"/><lb ed="R071" n="0900a15"/>而以周遍一相为相。故云无所不遍。法界一相。即 <lb ed="X" n="0342a10"/><lb ed="R071" n="0900a16"/>无相之相也。即是下。指離念相。是<persName>佛</persName>法身。结名本 <lb ed="X" n="0342a11"/><lb ed="R071" n="0900a17"/>觉。以显所释觉義。非始觉義也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0342a12"/><lb ed="R071" n="0900a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0342a1201">何以故。本觉義者。对治觉義说。以始觉者即同本觉。 <lb ed="X" n="0342a13"/><lb ed="R071" n="0900b01"/>始觉義者。依本觉故而有不觉。依不觉故说有始觉。 <lb ed="X" n="0342a14"/><lb ed="R071" n="0900b02"/>又以觉心源故。名究竟觉。不觉心源故。非究竟觉。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0342a15"/><lb ed="R071" n="0900b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0342a1501">征明说本始之所由。即总标因果二觉。以明还灭 <lb ed="X" n="0342a16"/><lb ed="R071" n="0900b04"/>之義也。初一句。征前说名不同之意。谓何所以故 <lb ed="X" n="0342a17"/><lb ed="R071" n="0900b05"/>牒释觉義而结名本觉耶。本觉下。释前说名不同 <lb ed="X" n="0342a18"/><lb ed="R071" n="0900b06"/>之意。谓始觉新生。本觉本有。以前对始觉之義。故 <lb ed="X" n="0342a19"/><lb ed="R071" n="0900b07"/>结名本觉。以本觉未起不觉之时。始即同本。始本 <lb ed="X" n="0342a20"/><lb ed="R071" n="0900b08"/>未分。故唯牒释觉義也。然结名本觉。意有二焉。一 <lb ed="X" n="0342a21"/><lb ed="R071" n="0900b09"/>为显所释觉義。非始觉義。二为欲发起始觉。以明 <lb ed="X" n="0342a22"/><lb ed="R071" n="0900b10"/>还灭之義。故结本觉也。始觉義者下。明说有始觉 <lb ed="X" n="0342a23"/><lb ed="R071" n="0900b11"/>之由。盖以不觉依本觉而有。始觉假不觉而生。则 <lb ed="X" n="0342a24"/><lb ed="R071" n="0900b12"/>圣凡染净。由是而发起也。又以下。标因果明还灭 <pb ed="X" xml:id="X45.0762.0342b" n="0342b"/> <lb ed="X" n="0342b01"/><lb ed="R071" n="0900b13"/>之義。言觉心源故名究竟觉者。谓始觉觉尽念相。 <lb ed="X" n="0342b02"/><lb ed="R071" n="0900b14"/>得见心性。名觉心源。以心为诸法之本。如源为万 <lb ed="X" n="0342b03"/><lb ed="R071" n="0900b15"/>派之根。故云心源。能觉此心源者。即阶<persName>佛</persName>果。名究 <lb ed="X" n="0342b04"/><lb ed="R071" n="0900b16"/>竟觉。其不觉心源者。但得随分相似等觉。故非究 <lb ed="X" n="0342b05"/><lb ed="R071" n="0900b17"/>竟觉也。然此中若约心生灭義。应先明生起。今就 <lb ed="X" n="0342b06"/><lb ed="R071" n="0900b18"/>觉不觉二義之便。故先依觉義以明还灭。次依不 <lb ed="X" n="0342b07"/><lb ed="R071" n="0901a01"/>觉始明生起也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0342b08"/><lb ed="R071" n="0901a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0342b0801">此義云何。如凡夫人。觉知前念起恶故。能止後念令 <lb ed="X" n="0342b09"/><lb ed="R071" n="0901a03"/>其不起。虽复名觉。即是不觉故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0342b10"/><lb ed="R071" n="0901a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0342b1001">自此<anchor xml:id="nkr_note_add_0342b1001" n="0342b1001"/><anchor xml:id="beg0342b1001" n="0342b1001"/>已<anchor xml:id="end0342b1001"/>下。明所觉四相不同。即释成前因果二義 <lb ed="X" n="0342b11"/><lb ed="R071" n="0901a05"/>也。初一句。征前二義。谓此觉心源故名究竟觉等。 <lb ed="X" n="0342b12"/><lb ed="R071" n="0901a06"/>義云何。如凡夫下。明觉灭相。谓此信位中人。信业 <lb ed="X" n="0342b13"/><lb ed="R071" n="0901a07"/>果报。必无差忒。故知前念起恶。而能止後念令其 <lb ed="X" n="0342b14"/><lb ed="R071" n="0901a08"/>不起。念既不起。岂造恶业耶。此则于六粗中。離起 <lb ed="X" n="0342b15"/><lb ed="R071" n="0901a09"/>业相。于四相中。觉灭相也。言灭相者。以无明力。转 <lb ed="X" n="0342b16"/><lb ed="R071" n="0901a10"/>彼净心至起业相。行相最粗。极至于此。周尽之终。 <lb ed="X" n="0342b17"/><lb ed="R071" n="0901a11"/>故名灭相。不配业繫苦相者。谓报由业招。业因若 <lb ed="X" n="0342b18"/><lb ed="R071" n="0901a12"/>離。苦果自息。故不配耳。虽复下。谓虽觉所起恶念。 <lb ed="X" n="0342b19"/><lb ed="R071" n="0901a13"/>而不知念相即空。故虽觉而即是不觉也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0342b20"/><lb ed="R071" n="0901a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0342b2001">如二乘观智。初发意菩萨等。觉于念异。念无异相。以 <lb ed="X" n="0342b21"/><lb ed="R071" n="0901a15"/>捨粗分别执著相故。名相似觉。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0342b22"/><lb ed="R071" n="0901a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0342b2201">此明觉异相也。谓二乘观智。三贤位人。大小虽殊。 <lb ed="X" n="0342b23"/><lb ed="R071" n="0901a17"/>同觉异相。斯盖就其同处。而与二乘同一位论。以 <lb ed="X" n="0342b24"/><lb ed="R071" n="0901a18"/>擧初住而等後位。故云初发意菩萨等。即三贤位 <pb ed="X" xml:id="X45.0762.0342c" n="0342c"/> <lb ed="X" n="0342c01"/><lb ed="R071" n="0901b01"/>也。言觉于念异念无异相者。谓始觉觉其动念之 <lb ed="X" n="0342c02"/><lb ed="R071" n="0901b02"/>上。种种执计。本不可得。则动念上计执之相。当下 <lb ed="X" n="0342c03"/><lb ed="R071" n="0901b03"/>消亡。故得念无异相。以执计不一。故名为异。即于 <lb ed="X" n="0342c04"/><lb ed="R071" n="0901b04"/>内执我。外执我所。及分别人我。计著名言。随逆顺 <lb ed="X" n="0342c05"/><lb ed="R071" n="0901b05"/>缘起贪嗔等。即此相也。以捨下。谓既无异相。即捨 <lb ed="X" n="0342c06"/><lb ed="R071" n="0901b06"/>粗分别执著相矣。以捨此相故。名相似觉。盖由未 <lb ed="X" n="0342c07"/><lb ed="R071" n="0901b07"/>证真如。但捨粗执。与觉相似。名相似觉。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0342c08"/><lb ed="R071" n="0901b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0342c0801">如法身菩萨等。觉于念住。念无住相。以離分别粗念 <lb ed="X" n="0342c09"/><lb ed="R071" n="0901b09"/>相故。名随分觉。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0342c10"/><lb ed="R071" n="0901b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0342c1001">此明觉住相也。谓初地至九地。皆亲证真如。依真 <lb ed="X" n="0342c11"/><lb ed="R071" n="0901b11"/>如法为自体。故名法身菩萨。擧初等後。故云等也。 <lb ed="X" n="0342c12"/><lb ed="R071" n="0901b12"/>言觉于念住念无住相者。即觉智等四相。名住相 <lb ed="X" n="0342c13"/><lb ed="R071" n="0901b13"/>也。盖智相于诸法上任运分别。相续则念念分别 <lb ed="X" n="0342c14"/><lb ed="R071" n="0901b14"/>无有间断。此二即住著外境。以法执坚住。故名为 <lb ed="X" n="0342c15"/><lb ed="R071" n="0901b15"/>住。能见能现之二。即不了二相无体。住于见相耳。 <lb ed="X" n="0342c16"/><lb ed="R071" n="0901b16"/>今始觉觉其动念之上。四种住相。本无自性。则其 <lb ed="X" n="0342c17"/><lb ed="R071" n="0901b17"/>四相随照俱亡。故得念无住相。斯即初地觉相续 <lb ed="X" n="0342c18"/><lb ed="R071" n="0901b18"/>相。乃至九地觉能见相也。以離下。谓既无住相。即 <lb ed="X" n="0342c19"/><lb ed="R071" n="0902a01"/>離分别粗念相矣。由异前粗故。但云分别。异後细 <lb ed="X" n="0342c20"/><lb ed="R071" n="0902a02"/>故。名粗念相。以離分别粗念之相故。名随分觉。盖 <lb ed="X" n="0342c21"/><lb ed="R071" n="0902a03"/>谓虽证真如。犹未究竟。各随其分而觉了故。名随 <lb ed="X" n="0342c22"/><lb ed="R071" n="0902a04"/>分觉。<anchor xml:id="nkr_note_add_0342c2201" n="0342c2201"/><anchor xml:id="beg0342c2201" n="0342c2201"/>已<anchor xml:id="end0342c2201"/>上三相。即释前不觉心源非究竟觉。盖以 <lb ed="X" n="0342c23"/><lb ed="R071" n="0902a05"/>所觉浅深虽异。俱未觉了心源。皆非究竟。此下即 <lb ed="X" n="0342c24"/><lb ed="R071" n="0902a06"/>释前究竟觉也。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X45.0762.0343a" n="0343a"/> <lb ed="X" n="0343a01"/><lb ed="R071" n="0902a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0343a0101">如菩萨地尽。满足方便。一念相应。觉心初起。心无初 <lb ed="X" n="0343a02"/><lb ed="R071" n="0902a08"/>相。以远離微细念故。得见心性。心即常住。名究竟觉。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0343a03"/><lb ed="R071" n="0902a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0343a0301">此明觉生相也。谓十地菩萨所修所断。悉皆究竟。 <lb ed="X" n="0343a04"/><lb ed="R071" n="0902a10"/>故云满足方便。言方便者。谓理无修断。凡修断者。 <lb ed="X" n="0343a05"/><lb ed="R071" n="0902a11"/>皆方便耳。以得无念之觉。故云一念相应。此即总 <lb ed="X" n="0343a06"/><lb ed="R071" n="0902a12"/>明究竟觉義。下即别明。亦是释成上義。言觉心初 <lb ed="X" n="0343a07"/><lb ed="R071" n="0902a13"/>起心无初相者。即觉生相也。以此相之先。无有念 <lb ed="X" n="0343a08"/><lb ed="R071" n="0902a14"/>相。故名生相。又前依动念而觉。故云念无异相等。 <lb ed="X" n="0343a09"/><lb ed="R071" n="0902a15"/>此依心体而觉。故云心无初相。即是始觉觉心体 <lb ed="X" n="0343a10"/><lb ed="R071" n="0902a16"/>上。本无初起之相。则其生相至此消亡。故得心无 <lb ed="X" n="0343a11"/><lb ed="R071" n="0902a17"/>初相也。以远離下。谓既无初相。即是远離微细念 <lb ed="X" n="0343a12"/><lb ed="R071" n="0902a18"/>相。此即释上满足方便。以離念故得见心性。以无 <lb ed="X" n="0343a13"/><lb ed="R071" n="0902b01"/>生灭心即常住。此即释上一念相应。是则念相都 <lb ed="X" n="0343a14"/><lb ed="R071" n="0902b02"/>尽。觉了心源。始即同本。无始本异。名究竟觉。此有 <lb ed="X" n="0343a15"/><lb ed="R071" n="0902b03"/>三義。故称究竟。一断究竟。即远離微细念相。二证 <lb ed="X" n="0343a16"/><lb ed="R071" n="0902b04"/>究竟。即得见心性心即常住。此二既备。即位究竟 <lb ed="X" n="0343a17"/><lb ed="R071" n="0902b05"/>矣。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0343a18"/><lb ed="R071" n="0902b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0343a1801">是故修多罗说。若有众生。能观无念者。则为向<persName>佛</persName>智 <lb ed="X" n="0343a19"/><lb ed="R071" n="0902b07"/>故。又心起者。无有初相可知。而言知初相者。即谓无 <lb ed="X" n="0343a20"/><lb ed="R071" n="0902b08"/>念。是故一切众生。不名为觉。以从本来。念念相续。未 <lb ed="X" n="0343a21"/><lb ed="R071" n="0902b09"/>曾離念。故说无始无明。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0343a22"/><lb ed="R071" n="0902b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0343a2201">先显離念名觉。次明有念不名为觉也。言是故者。 <lb ed="X" n="0343a23"/><lb ed="R071" n="0902b11"/>牒上之辞。以是離念。名究竟觉。故修多罗说。若有 <lb ed="X" n="0343a24"/><lb ed="R071" n="0902b12"/>众生能观心体无有念相者。则为向于<persName>佛</persName>智。若是。 <pb ed="X" xml:id="X45.0762.0343b" n="0343b"/> <lb ed="X" n="0343b01"/><lb ed="R071" n="0902b13"/>则苟能直下无念。即得入于<persName>佛</persName>智矣。岂非離念名 <lb ed="X" n="0343b02"/><lb ed="R071" n="0902b14"/>为觉耶。是则能观能向即始觉。所观所向即本觉 <lb ed="X" n="0343b03"/><lb ed="R071" n="0902b15"/>也。又心起下。重释上文。亦显離念名觉之義。言心 <lb ed="X" n="0343b04"/><lb ed="R071" n="0902b16"/>起者。即觉心初起也。言无有初相可知者。谓始觉 <lb ed="X" n="0343b05"/><lb ed="R071" n="0902b17"/>觉心体上本无初起之相。故无有初相可知。既无 <lb ed="X" n="0343b06"/><lb ed="R071" n="0902b18"/>初相可知。何云地尽能知初相。而言知初相者。即 <lb ed="X" n="0343b07"/><lb ed="R071" n="0903a01"/>是知心体上无有初相。非谓有初相可知。既无初 <lb ed="X" n="0343b08"/><lb ed="R071" n="0903a02"/>相。即谓无念。是则知心无念。即名为觉矣。以是无 <lb ed="X" n="0343b09"/><lb ed="R071" n="0903a03"/>念名为觉故。则显一切众生不名为觉。以从下。释 <lb ed="X" n="0343b10"/><lb ed="R071" n="0903a04"/>不名为觉所以。盖以众生从本<anchor xml:id="nkr_note_add_0343b1001" n="0343b1001"/><anchor xml:id="beg0343b1001" n="0343b1001"/>已<anchor xml:id="end0343b1001"/>来。念念相续。未 <lb ed="X" n="0343b11"/><lb ed="R071" n="0903a05"/>曾離念。说为无始无明。故不名为觉也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0343b12"/><lb ed="R071" n="0903a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0343b1201">若得无念者。则知心相生住异灭。以无念等故。而实 <lb ed="X" n="0343b13"/><lb ed="R071" n="0903a07"/>无有始觉之异。以四相俱时而有。皆无自立。本来平 <lb ed="X" n="0343b14"/><lb ed="R071" n="0903a08"/>等。同一觉故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0343b15"/><lb ed="R071" n="0903a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0343b1501">此明觉心源者。知念无自相。等同一觉也。若得下。 <lb ed="X" n="0343b16"/><lb ed="R071" n="0903a10"/>谓得无念者。则知四相皆悉无相。故等同无念。此 <lb ed="X" n="0343b17"/><lb ed="R071" n="0903a11"/>即所谓入无生者。方知刹那也。虽知四相。而实无 <lb ed="X" n="0343b18"/><lb ed="R071" n="0903a12"/>有始觉之异。何以无始觉异。以四相下。释无异所 <lb ed="X" n="0343b19"/><lb ed="R071" n="0903a13"/>以。谓未穷源者。则四种相。随位浅深。觉有前後。故 <lb ed="X" n="0343b20"/><lb ed="R071" n="0903a14"/>有始觉之异。得无念者。知彼四相一心所成。无有 <lb ed="X" n="0343b21"/><lb ed="R071" n="0903a15"/>前後。亦无自体。本来平等。同一觉故。则无四相之 <lb ed="X" n="0343b22"/><lb ed="R071" n="0903a16"/>异。故无始觉之异。此显觉心源者。唯有一觉。更无 <lb ed="X" n="0343b23"/><lb ed="R071" n="0903a17"/>能所之异也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0343b24"/><lb ed="R071" n="0903a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0343b2401">复次本觉随染分别。生二种相。与彼本觉不相捨離。 <pb ed="X" xml:id="X45.0762.0343c" n="0343c"/> <lb ed="X" n="0343c01"/><lb ed="R071" n="0903b01"/>云何为二。一者智净相。二者不思议业相。智净相者。 <lb ed="X" n="0343c02"/><lb ed="R071" n="0903b02"/>谓依法力熏习。如实修行。满足方便故。破和合识相。 <lb ed="X" n="0343c03"/><lb ed="R071" n="0903b03"/>灭相续心相。显现法身。智纯净故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0343c04"/><lb ed="R071" n="0903b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0343c0401">此总标始觉生起之相。先明智净相也。言本觉随 <lb ed="X" n="0343c05"/><lb ed="R071" n="0903b05"/>染分别等者。谓本觉之体。本自離念。亦无有相。只 <lb ed="X" n="0343c06"/><lb ed="R071" n="0903b06"/>因不觉。念相横生。由是依不觉故。而起始觉。遂能 <lb ed="X" n="0343c07"/><lb ed="R071" n="0903b07"/>觉心離念。显本觉体。翻染成净。生智净相。依智相 <lb ed="X" n="0343c08"/><lb ed="R071" n="0903b08"/>故。随機所见。有不思议业相。故云随染分别生二 <lb ed="X" n="0343c09"/><lb ed="R071" n="0903b09"/>种相也。此二种相。约业用则报化不離法身。约智 <lb ed="X" n="0343c10"/><lb ed="R071" n="0903b10"/>相则德相不離觉体。故云与彼本觉不相捨離。云 <lb ed="X" n="0343c11"/><lb ed="R071" n="0903b11"/>何下。征列二相。言智净相者。谓依本觉理法内熏。 <lb ed="X" n="0343c12"/><lb ed="R071" n="0903b12"/>真如教法外熏。领彼闻熏。益性解力。因知觉体本 <lb ed="X" n="0343c13"/><lb ed="R071" n="0903b13"/>自離念。自性本来淸净。遂修唯识无尘之行。远離 <lb ed="X" n="0343c14"/><lb ed="R071" n="0903b14"/>前境。此即地前依教熏修。故云依法力熏习。以熏 <lb ed="X" n="0343c15"/><lb ed="R071" n="0903b15"/>习故。得如实而知。无前境界。以如实知故。即随顺 <lb ed="X" n="0343c16"/><lb ed="R071" n="0903b16"/>法性。廣修诸行。故云如实修行。即地上行也。至满 <lb ed="X" n="0343c17"/><lb ed="R071" n="0903b17"/>足方便。则破和合识内不觉之相。显现法身。灭业 <lb ed="X" n="0343c18"/><lb ed="R071" n="0903b18"/>转等相续之相。智性纯净。名智净相。盖以迷时。觉 <lb ed="X" n="0343c19"/><lb ed="R071" n="0904a01"/>与不觉二法和合。业转现等相依而生。不相间断。 <lb ed="X" n="0343c20"/><lb ed="R071" n="0904a02"/>今以始觉之功。破不觉相。显本觉法身。唯有本觉 <lb ed="X" n="0343c21"/><lb ed="R071" n="0904a03"/>之性。而无不觉之相。故云破和合识相。灭业转等 <lb ed="X" n="0343c22"/><lb ed="R071" n="0904a04"/>六染之相。智性纯净。则无相依不断之相。故云灭 <lb ed="X" n="0343c23"/><lb ed="R071" n="0904a05"/>相续心相也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0343c24"/><lb ed="R071" n="0904a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0343c2401">此義云何。以一切心识之相。皆是无明。无明之相。不 <pb ed="X" xml:id="X45.0762.0344a" n="0344a"/> <lb ed="X" n="0344a01"/><lb ed="R071" n="0904a07"/>離觉性。非可壞。非不可壞。如大海水。因风波动。水相 <lb ed="X" n="0344a02"/><lb ed="R071" n="0904a08"/>风相。不相捨離。而水非动性。若风止灭。动相则灭。湿 <lb ed="X" n="0344a03"/><lb ed="R071" n="0904a09"/>性不壞故。如是众生自性淸净心。因无明风动。心与 <lb ed="X" n="0344a04"/><lb ed="R071" n="0904a10"/>无明。俱无形相。不相捨離。而心非动性。若无明灭。相 <lb ed="X" n="0344a05"/><lb ed="R071" n="0904a11"/>续则灭。智性不壞故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0344a06"/><lb ed="R071" n="0904a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0344a0601">征释灭相显性之義。以明相壞而性不壞也。初一 <lb ed="X" n="0344a07"/><lb ed="R071" n="0904a13"/>句。征起上義。谓此灭相显性之義云何。以一切下。 <lb ed="X" n="0344a08"/><lb ed="R071" n="0904a14"/>释成上義。谓心即相续心。即六染也。识即和合识。 <lb ed="X" n="0344a09"/><lb ed="R071" n="0904a15"/>即阿赖耶识也。此心识妄动之相。悉依不觉而成。 <lb ed="X" n="0344a10"/><lb ed="R071" n="0904a16"/>故皆是无明。亦悉由转彼净心而有。故不離觉性。 <lb ed="X" n="0344a11"/><lb ed="R071" n="0904a17"/>则知心识由觉与不觉二法合成也。言非可壞非 <lb ed="X" n="0344a12"/><lb ed="R071" n="0904a18"/>不可壞者。以心识妄动之相皆是无明。故非不可 <lb ed="X" n="0344a13"/><lb ed="R071" n="0904b01"/>壞。故前文云。破和合识相。灭相续心相也。以心识 <lb ed="X" n="0344a14"/><lb ed="R071" n="0904b02"/>不離觉性。故非可壞。是则相可壞。而性不可壞。故 <lb ed="X" n="0344a15"/><lb ed="R071" n="0904b03"/>心识之相灭。而法身纯净之智显也。如大海下。引 <lb ed="X" n="0344a16"/><lb ed="R071" n="0904b04"/>喩重显。如是众生下。以法合明。水喩净心。风喩无 <lb ed="X" n="0344a17"/><lb ed="R071" n="0904b05"/>明。波动喩业等相续。是则风水不離。能生波相。虽 <lb ed="X" n="0344a18"/><lb ed="R071" n="0904b06"/>然。以水性不动。故风息波澄。而湿性不壞。以况心 <lb ed="X" n="0344a19"/><lb ed="R071" n="0904b07"/>与无明。虽二法和合。能生业转等相。以心性不动。 <lb ed="X" n="0344a20"/><lb ed="R071" n="0904b08"/>故迷息动亡。而智性不壞也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0344a21"/><lb ed="R071" n="0904b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0344a2101">不思议业相者。以依智净相。能作一切勝妙境界。所 <lb ed="X" n="0344a22"/><lb ed="R071" n="0904b10"/>谓无量功德之相。常无断绝。随众生根。自然相应。种 <lb ed="X" n="0344a23"/><lb ed="R071" n="0904b11"/>种而现。得利益故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0344a24"/><lb ed="R071" n="0904b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0344a2401">此牒释不思议业相也。言不思议业相者。谓诸菩 <pb ed="X" xml:id="X45.0762.0344b" n="0344b"/> <lb ed="X" n="0344b01"/><lb ed="R071" n="0904b13"/>萨依<persName>佛</persName>智相。而见身色相好。依报莊严。各各无量。 <lb ed="X" n="0344b02"/><lb ed="R071" n="0904b14"/>故云依智净相。能作一切勝妙境界。乃機自作也。 <lb ed="X" n="0344b03"/><lb ed="R071" n="0904b15"/>然勝妙境界。即所谓身有无量色。色有无量相。乃 <lb ed="X" n="0344b04"/><lb ed="R071" n="0904b16"/>至所住依果。亦有无量。种种莊严。随其所应。常能 <lb ed="X" n="0344b05"/><lb ed="R071" n="0904b17"/>住持。不毁不失。故云无量功德之相常无断绝。然 <lb ed="X" n="0344b06"/><lb ed="R071" n="0904b18"/>于至用无为。智相无相。不妨随根受益。称機现相。 <lb ed="X" n="0344b07"/><lb ed="R071" n="0905a01"/>弗可以有无思议。故名不思议业相也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0344b08"/><lb ed="R071" n="0905a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0344b0801">复次觉体相者。有四种大義。与虚空等。犹如净镜。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0344b09"/><lb ed="R071" n="0905a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0344b0901">此引喩重明觉体四相也。言复次者。谓觉体四相。 <lb ed="X" n="0344b10"/><lb ed="R071" n="0905a04"/>前<anchor xml:id="nkr_note_add_0344b1001" n="0344b1001"/><anchor xml:id="beg0344b1001" n="0344b1001"/>已<anchor xml:id="end0344b1001"/>具辨。此复重明。故云复次。言有四种大義等 <lb ed="X" n="0344b11"/><lb ed="R071" n="0905a05"/>者。谓本觉体具。離相现相。朗然照物。四种義故喩 <lb ed="X" n="0344b12"/><lb ed="R071" n="0905a06"/>如净镜。一一義相。皆遍法界。故云与虚空等。是则 <lb ed="X" n="0344b13"/><lb ed="R071" n="0905a07"/>空喩大義。镜喩四相也。然此双擧二喩者。谓单擧 <lb ed="X" n="0344b14"/><lb ed="R071" n="0905a08"/>空喩。则不显四義。单擧镜喩。则不显大義。故双擧 <lb ed="X" n="0344b15"/><lb ed="R071" n="0905a09"/>二喩。互相显发耳。然下四镜文中。四義则显。遍義 <lb ed="X" n="0344b16"/><lb ed="R071" n="0905a10"/>不彰。文虽不言。義亦具矣。言镜喩四相者。一空镜。 <lb ed="X" n="0344b17"/><lb ed="R071" n="0905a11"/>谓離一切相。二不空镜。镜体不无。能现万象。三净 <lb ed="X" n="0344b18"/><lb ed="R071" n="0905a12"/>镜。谓磨治離垢。四受用镜。置之高台。须者受用。又 <lb ed="X" n="0344b19"/><lb ed="R071" n="0905a13"/>前二自性净。约因隐时说。後二離垢净。约果显时 <lb ed="X" n="0344b20"/><lb ed="R071" n="0905a14"/>说也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0344b21"/><lb ed="R071" n="0905a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0344b2101">云何为四。一者如实空镜。远離一切心境界相。无法 <lb ed="X" n="0344b22"/><lb ed="R071" n="0905a16"/>可现。非觉照義故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0344b23"/><lb ed="R071" n="0905a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0344b2301">总征别释如实空镜也。言如实空镜者。谓如实之 <lb ed="X" n="0344b24"/><lb ed="R071" n="0905a18"/>中。離心境相。无法可现。如明镜中。本无诸相。亦无 <pb ed="X" xml:id="X45.0762.0344c" n="0344c"/> <lb ed="X" n="0344c01"/><lb ed="R071" n="0905b01"/>可现。故云如实空镜。言非觉照義故者。结释如实 <lb ed="X" n="0344c02"/><lb ed="R071" n="0905b02"/>空義。谓如实空镜。是空寂義。非觉照義。故離心境 <lb ed="X" n="0344c03"/><lb ed="R071" n="0905b03"/>之相。而无法可现。觉照则有法可现。如镜照物。即 <lb ed="X" n="0344c04"/><lb ed="R071" n="0905b04"/>有缘可现矣。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0344c05"/><lb ed="R071" n="0905b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0344c0501">二者因熏习镜。谓如实不空。一切世间境界。悉于中 <lb ed="X" n="0344c06"/><lb ed="R071" n="0905b06"/>现。不出不入。不失不壞。常住一心。以一切法即真实 <lb ed="X" n="0344c07"/><lb ed="R071" n="0905b07"/>性故。又一切染法所不能染。智体不动。具足无漏熏 <lb ed="X" n="0344c08"/><lb ed="R071" n="0905b08"/>众生故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0344c09"/><lb ed="R071" n="0905b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0344c0901">此标释因熏习镜也。言因熏习镜者。谓依不空体 <lb ed="X" n="0344c10"/><lb ed="R071" n="0905b10"/>相为内因熏也。此有二義。熏如实下。即第一義。盖 <lb ed="X" n="0344c11"/><lb ed="R071" n="0905b11"/>如体不空。中现一切世间境界。心虽现境。全境即 <lb ed="X" n="0344c12"/><lb ed="R071" n="0905b12"/>心。实无能所。故无出入。亦无失壞。常住一心。以一 <lb ed="X" n="0344c13"/><lb ed="R071" n="0905b13"/>切下。释成法即心義。此如镜体不空。中现万象。镜 <lb ed="X" n="0344c14"/><lb ed="R071" n="0905b14"/>虽现像。全像是镜。故亦无出入。及与失壞。依此不 <lb ed="X" n="0344c15"/><lb ed="R071" n="0905b15"/>空体相。恒常熏习。故令众生了法即真。契如实理。 <lb ed="X" n="0344c16"/><lb ed="R071" n="0905b16"/>如以镜像恒常熏习。令人了像本空。悟如实镜也。 <lb ed="X" n="0344c17"/><lb ed="R071" n="0905b17"/>又一切下。是第二義。谓智体不动。不为染法所染。 <lb ed="X" n="0344c18"/><lb ed="R071" n="0905b18"/>而能具足无漏德相。如镜体不动。不为垢秽所染。 <lb ed="X" n="0344c19"/><lb ed="R071" n="0906a01"/>而能具足众相。依此不动体相。恒常熏习。故令众 <lb ed="X" n="0344c20"/><lb ed="R071" n="0906a02"/>生觉悟无常。而厌生死苦。乐求涅槃。如以镜相恒 <lb ed="X" n="0344c21"/><lb ed="R071" n="0906a03"/>常熏习。令人觉知颜貌变迁。而弃假求实。是则前 <lb ed="X" n="0344c22"/><lb ed="R071" n="0906a04"/>以如实为体。境界为相。相即是体。故为内熏。此以 <lb ed="X" n="0344c23"/><lb ed="R071" n="0906a05"/>本智为体。功德为相。相不异体。亦为内熏。即下所 <lb ed="X" n="0344c24"/><lb ed="R071" n="0906a06"/>谓自体相熏习也。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X45.0762.0345a" n="0345a"/> <lb ed="X" n="0345a01"/><lb ed="R071" n="0906a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0345a0101">三者法出離镜。谓不空法。出烦恼碍智碍。離和合相。 <lb ed="X" n="0345a02"/><lb ed="R071" n="0906a08"/>淸净明故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0345a03"/><lb ed="R071" n="0906a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0345a0301">此标释法出離镜也。言法出離镜者。谓真如法。由 <lb ed="X" n="0345a04"/><lb ed="R071" n="0906a10"/>始觉之功。出障離垢。智明纯净。犹如明镜。由磨治 <lb ed="X" n="0345a05"/><lb ed="R071" n="0906a11"/>離垢。光明朗然。故云法出離镜。即前智净相也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0345a06"/><lb ed="R071" n="0906a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0345a0601">四者缘熏习镜。谓依法出離故。遍照众生之心。令修 <lb ed="X" n="0345a07"/><lb ed="R071" n="0906a13"/>善根。随念示现故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0345a08"/><lb ed="R071" n="0906a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0345a0801">此标释缘熏习镜也。言缘熏习镜者。谓依前真如 <lb ed="X" n="0345a09"/><lb ed="R071" n="0906a15"/>出障離垢。慧光圆明。故能遍照众生之心。如镜離 <lb ed="X" n="0345a10"/><lb ed="R071" n="0906a16"/>垢。故能明鉴万物。虽以光明遍照。本自无为。虽能 <lb ed="X" n="0345a11"/><lb ed="R071" n="0906a17"/>鉴物。而本寂无作。然不妨随機大小。而所见所闻 <lb ed="X" n="0345a12"/><lb ed="R071" n="0906a18"/>各各不同。如镜随人妍醜。亦现像各别。故云令修 <lb ed="X" n="0345a13"/><lb ed="R071" n="0906b01"/>善根。随念示现。是则真如大用。为众生外缘熏习。 <lb ed="X" n="0345a14"/><lb ed="R071" n="0906b02"/>故云缘熏习镜。即前不思议业相也。上明还灭義 <lb ed="X" n="0345a15"/><lb ed="R071" n="0906b03"/>竟。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0345a16"/><lb ed="R071" n="0906b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0345a1601">所言不觉義者。谓不如实知真如法一故。不觉心起 <lb ed="X" n="0345a17"/><lb ed="R071" n="0906b05"/>而有其念。念无自相。不離本觉。犹如迷人。依方故迷。 <lb ed="X" n="0345a18"/><lb ed="R071" n="0906b06"/>若離于方。则无有迷。众生亦尔。依觉故迷。若離觉性。 <lb ed="X" n="0345a19"/><lb ed="R071" n="0906b07"/>则无不觉。以有不觉妄想心故。能知名義。为说真觉。 <lb ed="X" n="0345a20"/><lb ed="R071" n="0906b08"/>若離不觉之心。则无真觉自相可说。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0345a21"/><lb ed="R071" n="0906b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0345a2101">此明依觉起不觉。待不觉以说觉也。初一句牒章。 <lb ed="X" n="0345a22"/><lb ed="R071" n="0906b10"/>谓不如实下释相。盖真如本觉。平等无二。知则名 <lb ed="X" n="0345a23"/><lb ed="R071" n="0906b11"/>觉。觉即離念。以不如实知。名为不觉。由不觉故。动 <lb ed="X" n="0345a24"/><lb ed="R071" n="0906b12"/>念妄生。是则依觉而起不觉。依无念而起念也。然 <pb ed="X" xml:id="X45.0762.0345b" n="0345b"/> <lb ed="X" n="0345b01"/><lb ed="R071" n="0906b13"/>此不觉动念。由依本觉而生。故念无自相。不離本 <lb ed="X" n="0345b02"/><lb ed="R071" n="0906b14"/>觉。犹如下。引喩以明。众生下。以法合显。方喩觉性。 <lb ed="X" n="0345b03"/><lb ed="R071" n="0906b15"/>迷喩不觉。馀文可知。以有下。明待不觉以说真觉。 <lb ed="X" n="0345b04"/><lb ed="R071" n="0906b16"/>然论文大意。明觉与不觉相依而立。无有自相。皆 <lb ed="X" n="0345b05"/><lb ed="R071" n="0906b17"/>不可得。故唐译云。然彼不觉自无实相。不離本觉。 <lb ed="X" n="0345b06"/><lb ed="R071" n="0906b18"/>复待不觉以说真觉。不觉既无。真觉亦遣。即所谓 <lb ed="X" n="0345b07"/><lb ed="R071" n="0907a01"/>言妄显诸真。妄真同二妄也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0345b08"/><lb ed="R071" n="0907a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0345b0801">复次依不觉故。生三种相。与彼不觉相应不離。云何 <lb ed="X" n="0345b09"/><lb ed="R071" n="0907a03"/>为三。一者无明业相。以依不觉故心动。说名为业。觉 <lb ed="X" n="0345b10"/><lb ed="R071" n="0907a04"/>则不动。动则有苦。果不離因故。二者能见相。以依动 <lb ed="X" n="0345b11"/><lb ed="R071" n="0907a05"/>故能见。不动则无见。三者境界相。以依能见故境界 <lb ed="X" n="0345b12"/><lb ed="R071" n="0907a06"/>妄现。離见则无境界。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0345b13"/><lb ed="R071" n="0907a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0345b1301">上明依觉起不觉。此明依不觉生三相也。言无明 <lb ed="X" n="0345b14"/><lb ed="R071" n="0907a08"/>业相者。谓依不觉真如而心妄动。说名为业。盖指 <lb ed="X" n="0345b15"/><lb ed="R071" n="0907a09"/>动作名为业也。言觉则不动者。反擧释成。谓若觉 <lb ed="X" n="0345b16"/><lb ed="R071" n="0907a10"/>真如。即无动念。是知今动。只由不觉。言动则有苦 <lb ed="X" n="0345b17"/><lb ed="R071" n="0907a11"/>果不離因者。此指为因名为业也。谓二种生死之 <lb ed="X" n="0345b18"/><lb ed="R071" n="0907a12"/>苦。皆由动念而成。则业相为苦果之因。故云果不 <lb ed="X" n="0345b19"/><lb ed="R071" n="0907a13"/>離因。二者下。谓能见由依动念而有。故不动则无。 <lb ed="X" n="0345b20"/><lb ed="R071" n="0907a14"/>境界即依能见而有。故離见亦无。则知此三。说虽 <lb ed="X" n="0345b21"/><lb ed="R071" n="0907a15"/>先後。起即相依。故与不觉相应不離。由不離故。无 <lb ed="X" n="0345b22"/><lb ed="R071" n="0907a16"/>明若灭。此三即灭。故前云。若无明灭。相续则灭。言 <lb ed="X" n="0345b23"/><lb ed="R071" n="0907a17"/>相续者。盖指此业等三相。相依而生。不相间断。故 <lb ed="X" n="0345b24"/><lb ed="R071" n="0907a18"/>云相续也。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X45.0762.0345c" n="0345c"/> <lb ed="X" n="0345c01"/><lb ed="R071" n="0907b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0345c0101">以有境界缘故。复生六种相。云何为六。一者智相。依 <lb ed="X" n="0345c02"/><lb ed="R071" n="0907b02"/>于境界。心起分别。爱与不爱故。二者相续相。依于智 <lb ed="X" n="0345c03"/><lb ed="R071" n="0907b03"/>故。生其苦乐。觉心起念。相应不断故。三者执取相。依 <lb ed="X" n="0345c04"/><lb ed="R071" n="0907b04"/>于相续。缘念境界。住持苦乐。心起著故。四者计名字 <lb ed="X" n="0345c05"/><lb ed="R071" n="0907b05"/>相。依于妄执。分别假名言相故。五者。起业相。依于名 <lb ed="X" n="0345c06"/><lb ed="R071" n="0907b06"/>字。寻名取著。造种种业故。六者业繫苦相。以依业受 <lb ed="X" n="0345c07"/><lb ed="R071" n="0907b07"/>报。不自在故。当知无明能生一切染法。以一切染法。 <lb ed="X" n="0345c08"/><lb ed="R071" n="0907b08"/>皆是不觉相故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0345c09"/><lb ed="R071" n="0907b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0345c0901">此征释缘生之相。而结末归本也。初二句。蹑前总 <lb ed="X" n="0345c10"/><lb ed="R071" n="0907b10"/>标。云何下。征释六相。当知下。结末归本。言智相者。 <lb ed="X" n="0345c11"/><lb ed="R071" n="0907b11"/>谓于先所现境。不了虚妄。于无相中。妄生分别逆 <lb ed="X" n="0345c12"/><lb ed="R071" n="0907b12"/>顺之相。故名智相。相续相者。谓于先所分别顺爱 <lb ed="X" n="0345c13"/><lb ed="R071" n="0907b13"/>之境。心生喜乐。逆不爱境。心生忧苦。逆顺苦乐。念 <lb ed="X" n="0345c14"/><lb ed="R071" n="0907b14"/>念相应。而不间断。名相续相。执取相者。谓于先所 <lb ed="X" n="0345c15"/><lb ed="R071" n="0907b15"/>缘念逆顺之境。住持苦乐之心。不了虚无。深生取 <lb ed="X" n="0345c16"/><lb ed="R071" n="0907b16"/>著。名执取相。计名字相者。谓依先所执取虚妄心 <lb ed="X" n="0345c17"/><lb ed="R071" n="0907b17"/>境。分别假名言相。云计名字相。上来四相。若配我 <lb ed="X" n="0345c18"/><lb ed="R071" n="0907b18"/>法二执。前二法执。後二我执。若配惑业苦三。四相 <lb ed="X" n="0345c19"/><lb ed="R071" n="0908a01"/>皆属于惑。下二即业苦二相也。起业相者。谓于先 <lb ed="X" n="0345c20"/><lb ed="R071" n="0908a02"/>所分别假名言相。寻名取著。发动身口。造种种业。 <lb ed="X" n="0345c21"/><lb ed="R071" n="0908a03"/>名起业相。业繫苦相者。谓依先所造善恶等业。受 <lb ed="X" n="0345c22"/><lb ed="R071" n="0908a04"/>苦乐等报。轮迴三界。长缚生死。不自在故。名业繫 <lb ed="X" n="0345c23"/><lb ed="R071" n="0908a05"/>苦相。<anchor xml:id="nkr_note_add_0345c2301" n="0345c2301"/><anchor xml:id="beg0345c2301" n="0345c2301"/>已<anchor xml:id="end0345c2301"/>上九相。虽粗细不同。心境各别。皆因根本 <lb ed="X" n="0345c24"/><lb ed="R071" n="0908a06"/>无明。不了真如而起。故云无明能生一切染法。以 <pb ed="X" xml:id="X45.0762.0346a" n="0346a"/> <lb ed="X" n="0346a01"/><lb ed="R071" n="0908a07"/>一切下。转释无明生法所以。盖以三细六粗。总摄 <lb ed="X" n="0346a02"/><lb ed="R071" n="0908a08"/>一切染法。染法虽多。皆是不觉差别之相。故知染 <lb ed="X" n="0346a03"/><lb ed="R071" n="0908a09"/>法皆由无明而生也。明生起義竟。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0346a04"/><lb ed="R071" n="0908a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0346a0401">复次觉与不觉有二种相。云何为二。一者同相。二者 <lb ed="X" n="0346a05"/><lb ed="R071" n="0908a11"/>异相。同相者。譬如种种瓦器。皆同微尘性相如是无 <lb ed="X" n="0346a06"/><lb ed="R071" n="0908a12"/>漏无明。种种业幻。皆同真如性相。是故修多罗中。依 <lb ed="X" n="0346a07"/><lb ed="R071" n="0908a13"/>于此義。说一切众生。本来常住。入于涅槃。菩提之法。 <lb ed="X" n="0346a08"/><lb ed="R071" n="0908a14"/>非可修相。非可作相。毕竟无得。亦无色相可见。而有 <lb ed="X" n="0346a09"/><lb ed="R071" n="0908a15"/>见色相者。唯是随染业幻所作。非是智色不空之性。 <lb ed="X" n="0346a10"/><lb ed="R071" n="0908a16"/>以智相无可见故。异相者。如种种瓦器。各各不同。如 <lb ed="X" n="0346a11"/><lb ed="R071" n="0908a17"/>是无漏无明。随染幻差别。性染幻差别故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0346a12"/><lb ed="R071" n="0908a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0346a1201">此引喩以明觉与不觉同异之相也。复次下。总标 <lb ed="X" n="0346a13"/><lb ed="R071" n="0908b01"/>二相。云何下。征列二相。同相下。引喩释成二相。言 <lb ed="X" n="0346a14"/><lb ed="R071" n="0908b02"/>同相者。譬如瓦器。虽精粗各别。然其本性与相。不 <lb ed="X" n="0346a15"/><lb ed="R071" n="0908b03"/>异微尘。以况本觉无漏。与无明有漏。种种相用。虽 <lb ed="X" n="0346a16"/><lb ed="R071" n="0908b04"/>染净不同。然其性相。皆同真如。故云同相也。以是 <lb ed="X" n="0346a17"/><lb ed="R071" n="0908b05"/>染净相用。皆同真如故。契经之中。依此同義。说众 <lb ed="X" n="0346a18"/><lb ed="R071" n="0908b06"/>生本入涅槃。菩提非可修得。用相亦无可见。故净 <lb ed="X" n="0346a19"/><lb ed="R071" n="0908b07"/>名经云。一切众生。即涅槃相。不复更灭。首楞严云。 <lb ed="X" n="0346a20"/><lb ed="R071" n="0908b08"/>勝净明心。本周法界。不从人得。何藉劬劳肯綮修 <lb ed="X" n="0346a21"/><lb ed="R071" n="0908b09"/>证。圆觉经云。彼圆觉性非作得故。般若经云。无智 <lb ed="X" n="0346a22"/><lb ed="R071" n="0908b10"/>无得。又经云。<persName>佛</persName>果无有色声功德。唯如如及如如 <lb ed="X" n="0346a23"/><lb ed="R071" n="0908b11"/>智独存。既无色声功德。而有见色相者。唯随众生 <lb ed="X" n="0346a24"/><lb ed="R071" n="0908b12"/>染业幻力所作。非智性而有色相可见。以智相无 <pb ed="X" xml:id="X45.0762.0346b" n="0346b"/> <lb ed="X" n="0346b01"/><lb ed="R071" n="0908b13"/>可见故。异相下。先以喩明异。次以法合显。言瓦器 <lb ed="X" n="0346b02"/><lb ed="R071" n="0908b14"/>种种不同者。以况染净相用。各各差别也。言随染 <lb ed="X" n="0346b03"/><lb ed="R071" n="0908b15"/>幻差别者。谓无量净功德相。皆随翻染所成。故前 <lb ed="X" n="0346b04"/><lb ed="R071" n="0908b16"/>云。灭相续心相。生智净相。下云。若心有动。具有过 <lb ed="X" n="0346b05"/><lb ed="R071" n="0908b17"/>恒沙等妄染之義。对此義故。心性无动。则有过恒 <lb ed="X" n="0346b06"/><lb ed="R071" n="0908b18"/>沙等诸净功德相義示现。此就德相。以明随染幻 <lb ed="X" n="0346b07"/><lb ed="R071" n="0909a01"/>差别。若就业用。虽智相无有可见。而随众生染业 <lb ed="X" n="0346b08"/><lb ed="R071" n="0909a02"/>幻力所见。自有报应之色相不同。故前云。随众生 <lb ed="X" n="0346b09"/><lb ed="R071" n="0909a03"/>根自。然相应。种种而现得利益也。言性染幻差别 <lb ed="X" n="0346b10"/><lb ed="R071" n="0909a04"/>者。谓三细六粗一切妄染。皆由无明迷平等理而 <lb ed="X" n="0346b11"/><lb ed="R071" n="0909a05"/>生。是故其性自是差别。故下文云。真如本一。而有 <lb ed="X" n="0346b12"/><lb ed="R071" n="0909a06"/>无量无边无明。从本<anchor xml:id="nkr_note_add_0346b1201" n="0346b1201"/><anchor xml:id="beg0346b1201" n="0346b1201"/>已<anchor xml:id="end0346b1201"/>来自性差别。故云性染幻 <lb ed="X" n="0346b13"/><lb ed="R071" n="0909a07"/>差别也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0346b14"/><lb ed="R071" n="0909a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0346b1401">复次生灭因缘者。所谓众生依心。意。意识转故。此義 <lb ed="X" n="0346b15"/><lb ed="R071" n="0909a09"/>云何。以依阿赖耶识。说有无明。不觉而起。能见。能现。 <lb ed="X" n="0346b16"/><lb ed="R071" n="0909a10"/>能取境界。起念相续。故说为意。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0346b17"/><lb ed="R071" n="0909a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0346b1701">此明生灭因缘之義。以释立義分中是心生灭因 <lb ed="X" n="0346b18"/><lb ed="R071" n="0909a12"/>缘也。初一句。总牒前章。所谓下。别明生起因缘。言 <lb ed="X" n="0346b19"/><lb ed="R071" n="0909a13"/>生起因缘者。谓本觉为因。不觉为缘。此二和合。生 <lb ed="X" n="0346b20"/><lb ed="R071" n="0909a14"/>起意及意识。以约众生说生起故。故云众生依心 <lb ed="X" n="0346b21"/><lb ed="R071" n="0909a15"/>意意识转。转者起也。此義下。征起上義。谓此依心 <lb ed="X" n="0346b22"/><lb ed="R071" n="0909a16"/>有意意识转義云何。以依下。释成上義。问。前云依 <lb ed="X" n="0346b23"/><lb ed="R071" n="0909a17"/>觉有不觉。何此云依梨耶有无明耶。答。梨耶识体 <lb ed="X" n="0346b24"/><lb ed="R071" n="0909a18"/>即<persName>如来</persName>藏。则此云依梨耶有无明。即依<persName>如来</persName>藏有 <pb ed="X" xml:id="X45.0762.0346c" n="0346c"/> <lb ed="X" n="0346c01"/><lb ed="R071" n="0909b01"/>无明。故不相违也。言不觉而起者。谓依不觉故而 <lb ed="X" n="0346c02"/><lb ed="R071" n="0909b02"/>心妄起。起即是动。动即业相。能见能现。即转现二 <lb ed="X" n="0346c03"/><lb ed="R071" n="0909b03"/>相。能取境界。起念相续。即智相相续相。故说为意。 <lb ed="X" n="0346c04"/><lb ed="R071" n="0909b04"/>总结上義。不言意识者。具在後文。是则依觉有不 <lb ed="X" n="0346c05"/><lb ed="R071" n="0909b05"/>觉。依不觉发起三细四粗。故云众生依心意意识 <lb ed="X" n="0346c06"/><lb ed="R071" n="0909b06"/>转也。然此依梨耶说有无明。而上唯云依心者。文 <lb ed="X" n="0346c07"/><lb ed="R071" n="0909b07"/>影略耳。盖单真不生。必真妄和合。意方得生。故上 <lb ed="X" n="0346c08"/><lb ed="R071" n="0909b08"/>云依心。而此云依梨耶有无明也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0346c09"/><lb ed="R071" n="0909b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0346c0901">此意复有五种名。云何为五。一者名为业识。谓无明 <lb ed="X" n="0346c10"/><lb ed="R071" n="0909b10"/>力不觉心动故。二者名为转识。依于动心能见相故。 <lb ed="X" n="0346c11"/><lb ed="R071" n="0909b11"/>三者名为现识。所谓能现一切境界。犹如明镜现于 <lb ed="X" n="0346c12"/><lb ed="R071" n="0909b12"/>色像。现识亦尔。随其五尘。对至即现。无有前後。以一 <lb ed="X" n="0346c13"/><lb ed="R071" n="0909b13"/>切时任运而起。常在前故。四者名为智识。谓分别染 <lb ed="X" n="0346c14"/><lb ed="R071" n="0909b14"/>净法故。五者名为相续识。以念相应不断故。住持过 <lb ed="X" n="0346c15"/><lb ed="R071" n="0909b15"/>去无量世等善恶之业。令不失故。复能成熟现在未 <lb ed="X" n="0346c16"/><lb ed="R071" n="0909b16"/>来苦乐等报。无差违故。能令现在<anchor xml:id="nkr_note_add_0346c1601" n="0346c1601"/><anchor xml:id="beg0346c1601" n="0346c1601"/>已<anchor xml:id="end0346c1601"/>经之事。忽然而 <lb ed="X" n="0346c17"/><lb ed="R071" n="0909b17"/>念。未来之事。不觉妄虑。是故三界虚伪。唯心所作。離 <lb ed="X" n="0346c18"/><lb ed="R071" n="0909b18"/>心则无六尘境界。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0346c19"/><lb ed="R071" n="0910a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0346c1901">此详明五意。结归一心也。初一句。总标五名。云何 <lb ed="X" n="0346c20"/><lb ed="R071" n="0910a02"/>下。征释五相。言业识者。谓由无始无明。不觉真如。 <lb ed="X" n="0346c21"/><lb ed="R071" n="0910a03"/>而心妄动。名为业识。依于动心。转成能见。名为转 <lb ed="X" n="0346c22"/><lb ed="R071" n="0910a04"/>识。依于能见现一切境。犹依明镜现于色像。名为 <lb ed="X" n="0346c23"/><lb ed="R071" n="0910a05"/>现识。盖以镜不自现。对像而现。如心不自现。对境 <lb ed="X" n="0346c24"/><lb ed="R071" n="0910a06"/>即现。故云随其五尘。对至即现。无有前後也。然由 <pb ed="X" xml:id="X45.0762.0347a" n="0347a"/> <lb ed="X" n="0347a01"/><lb ed="R071" n="0910a07"/>心现境。实通一切。言五尘者。且擧粗显。以合色像 <lb ed="X" n="0347a02"/><lb ed="R071" n="0910a08"/>耳。以一切下。释成对至即现所以。盖此现识。于一 <lb ed="X" n="0347a03"/><lb ed="R071" n="0910a09"/>切时任运而起。不同六七二识。有时间断。云常在 <lb ed="X" n="0347a04"/><lb ed="R071" n="0910a10"/>前。以其常在前故。对境即现。<anchor xml:id="nkr_note_add_0347a0401" n="0347a0401"/><anchor xml:id="beg0347a0401" n="0347a0401"/>已<anchor xml:id="end0347a0401"/>上三相。皆属本识。 <lb ed="X" n="0347a05"/><lb ed="R071" n="0910a11"/>故名为细。自此<anchor xml:id="nkr_note_add_0347a0501" n="0347a0501"/><anchor xml:id="beg0347a0501" n="0347a0501"/>已<anchor xml:id="end0347a0501"/>下。属于事识。故名为粗。言智识 <lb ed="X" n="0347a06"/><lb ed="R071" n="0910a12"/>者。谓于染净之法。任运分别。名为智识。此即俱生 <lb ed="X" n="0347a07"/><lb ed="R071" n="0910a13"/>法执。相续识者。谓分别之心。与染净之法。念念相 <lb ed="X" n="0347a08"/><lb ed="R071" n="0910a14"/>应。无有间断。名相续识。此约自体相续。即分别法 <lb ed="X" n="0347a09"/><lb ed="R071" n="0910a15"/>执。住持下。约令他相续。谓过去无量世等善恶之 <lb ed="X" n="0347a10"/><lb ed="R071" n="0910a16"/>业。皆由此识起惑润之。令住持不失。此则烦恼能 <lb ed="X" n="0347a11"/><lb ed="R071" n="0910a17"/>润<anchor xml:id="nkr_note_add_0347a1101" n="0347a1101"/><anchor xml:id="beg0347a1101" n="0347a1101"/>已<anchor xml:id="end0347a1101"/>熟之业不失。如水润种。不令焦亡也。又现在 <lb ed="X" n="0347a12"/><lb ed="R071" n="0910a18"/>未来苦乐等报未成熟者。复由此识起惑润之。令 <lb ed="X" n="0347a13"/><lb ed="R071" n="0910b01"/>其成熟。无有差违。此则烦恼能润未熟之业令熟。 <lb ed="X" n="0347a14"/><lb ed="R071" n="0910b02"/>故能成熟苦乐等报无差违耳。然此事识。非唯能 <lb ed="X" n="0347a15"/><lb ed="R071" n="0910b03"/>令三世业果成熟无失。亦复能令<anchor xml:id="nkr_note_add_0347a1501" n="0347a1501"/><anchor xml:id="beg0347a1501" n="0347a1501"/>已<anchor xml:id="end0347a1501"/>经未来三世 <lb ed="X" n="0347a16"/><lb ed="R071" n="0910b04"/>之事念虑不亡。故名相续识也。是故下。结归一心。 <lb ed="X" n="0347a17"/><lb ed="R071" n="0910b05"/>以是动心。能成三世善恶业报故。故说三界虚伪。 <lb ed="X" n="0347a18"/><lb ed="R071" n="0910b06"/>唯心所作。言虚伪者。以三界之相。由动心所作。故 <lb ed="X" n="0347a19"/><lb ed="R071" n="0910b07"/>虚而不实。伪而不真也。三界既唯心作。若離动心。 <lb ed="X" n="0347a20"/><lb ed="R071" n="0910b08"/>则无六尘境界矣。然顺结生起。但言三界。反结还 <lb ed="X" n="0347a21"/><lb ed="R071" n="0910b09"/>灭。唯云六尘。绮互言耳。实则生灭皆通一切也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0347a22"/><lb ed="R071" n="0910b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0347a2201">此義云何。以一切法。皆从心起。妄念而生。一切分别。 <lb ed="X" n="0347a23"/><lb ed="R071" n="0910b11"/>即分别自心。心不见心。无相可得。当知世间一切境 <lb ed="X" n="0347a24"/><lb ed="R071" n="0910b12"/>界。皆依众生无明妄心而得住持。是故一切法。如镜 <pb ed="X" xml:id="X45.0762.0347b" n="0347b"/> <lb ed="X" n="0347b01"/><lb ed="R071" n="0910b13"/>中像。无体可得。唯心虚妄。以心生则种种法生。心灭 <lb ed="X" n="0347b02"/><lb ed="R071" n="0910b14"/>则种种法灭故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0347b03"/><lb ed="R071" n="0910b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0347b0301">此征释生灭之義。以明诸法由心生灭也。初一句。 <lb ed="X" n="0347b04"/><lb ed="R071" n="0910b16"/>征前生灭之義。谓此依心作境離心无境之義云 <lb ed="X" n="0347b05"/><lb ed="R071" n="0910b17"/>何。以一下。释成上義。谓诸法不能自生。皆从心念 <lb ed="X" n="0347b06"/><lb ed="R071" n="0910b18"/>而生。故云三界虚伪唯心所作。诸法既从心生。则 <lb ed="X" n="0347b07"/><lb ed="R071" n="0911a01"/>一切分别。即分别自心。故经云自心取自心也。既 <lb ed="X" n="0347b08"/><lb ed="R071" n="0911a02"/>分别法。即分别心。若不分别心。则无相可得。故云 <lb ed="X" n="0347b09"/><lb ed="R071" n="0911a03"/>離心则无六尘境界。由是而知世间一切境界。皆 <lb ed="X" n="0347b10"/><lb ed="R071" n="0911a04"/>依无明力而任持。托业识而安住。故云皆依众生 <lb ed="X" n="0347b11"/><lb ed="R071" n="0911a05"/>无明妄心而得住持。以是法依妄心而住持故。则 <lb ed="X" n="0347b12"/><lb ed="R071" n="0911a06"/>法无自性。故喩云如镜中像无体可得。既无体可 <lb ed="X" n="0347b13"/><lb ed="R071" n="0911a07"/>得。则知诸法唯心妄有也。何以诸法唯心妄有耶。 <lb ed="X" n="0347b14"/><lb ed="R071" n="0911a08"/>以心生下。释唯心妄有所以。结成生灭。盖以心生 <lb ed="X" n="0347b15"/><lb ed="R071" n="0911a09"/>法生。心灭法灭。故知诸法唯心妄有。而无体可得 <lb ed="X" n="0347b16"/><lb ed="R071" n="0911a10"/>也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0347b17"/><lb ed="R071" n="0911a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0347b1701">复次言意识者。即此相续识。依诸凡夫。取著转深。计 <lb ed="X" n="0347b18"/><lb ed="R071" n="0911a12"/>我我所。种种妄执。随事攀缘。分别六尘。名为意识。亦 <lb ed="X" n="0347b19"/><lb ed="R071" n="0911a13"/>名分離识。又复说名分别事识。此识依见爱烦恼增 <lb ed="X" n="0347b20"/><lb ed="R071" n="0911a14"/>长義故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0347b21"/><lb ed="R071" n="0911a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0347b2101">此即前识以明意识也。所言意识者。谓即前识。依 <lb ed="X" n="0347b22"/><lb ed="R071" n="0911a16"/>诸凡夫。取著计执。随事攀缘。分别六尘。故名意识。 <lb ed="X" n="0347b23"/><lb ed="R071" n="0911a17"/>即意之识耳。言取著转深等者。谓前则不了法空。 <lb ed="X" n="0347b24"/><lb ed="R071" n="0911a18"/>妄生分别。此则非唯不了法空。而复于内计我。外 <pb ed="X" xml:id="X45.0762.0347c" n="0347c"/> <lb ed="X" n="0347c01"/><lb ed="R071" n="0911b01"/>计我所。或即蕴離蕴。种种妄执。是知前唯执法。此 <lb ed="X" n="0347c02"/><lb ed="R071" n="0911b02"/>复执我。故云取著转深。而于六粗中。即执取计名 <lb ed="X" n="0347c03"/><lb ed="R071" n="0911b03"/>字相也。言分離识者。谓前就一意。分别六尘。约能 <lb ed="X" n="0347c04"/><lb ed="R071" n="0911b04"/>分别。名为意识。此依六根。别别取境。约所分别。故 <lb ed="X" n="0347c05"/><lb ed="R071" n="0911b05"/>名分離识也。又复说名分别事识者。谓前二多就 <lb ed="X" n="0347c06"/><lb ed="R071" n="0911b06"/>缘现境言。此能通缘三世。及内外种种事相。故名 <lb ed="X" n="0347c07"/><lb ed="R071" n="0911b07"/>分别事识。此识下。依惑结成事识。盖以此识。依见 <lb ed="X" n="0347c08"/><lb ed="R071" n="0911b08"/>思惑熏习增长。故名事识。故下文云。所起见爱熏 <lb ed="X" n="0347c09"/><lb ed="R071" n="0911b09"/>习。以能成就分别事识義故。则知五意。皆依根本 <lb ed="X" n="0347c10"/><lb ed="R071" n="0911b10"/>无明熏习而生。故五意与意识各别言也。然此依 <lb ed="X" n="0347c11"/><lb ed="R071" n="0911b11"/>惑结成。意有二焉。一为显意识。非根本无明熏习 <lb ed="X" n="0347c12"/><lb ed="R071" n="0911b12"/>而生。二生起因缘既明。为欲发起还灭因缘。故依 <lb ed="X" n="0347c13"/><lb ed="R071" n="0911b13"/>惑结也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0347c14"/><lb ed="R071" n="0911b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0347c1401">依无明熏习所起识者。非凡夫能知。亦非二乘智慧 <lb ed="X" n="0347c15"/><lb ed="R071" n="0911b15"/>所觉。谓依菩萨从初正信。发心观察。若证法身。得少 <lb ed="X" n="0347c16"/><lb ed="R071" n="0911b16"/>分知。乃至菩萨究竟地。不能尽知。唯<persName>佛</persName>穷了。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0347c17"/><lb ed="R071" n="0911b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0347c1701">此擧所觉。明能觉之不同。略显还灭因缘也。言还 <lb ed="X" n="0347c18"/><lb ed="R071" n="0911b18"/>灭因缘者。谓本觉内熏为因。师教外熏为缘。因缘 <lb ed="X" n="0347c19"/><lb ed="R071" n="0912a01"/>具足。始能发解造修。破惑入道。文不言者。前二相 <lb ed="X" n="0347c20"/><lb ed="R071" n="0912a02"/>四镜中<anchor xml:id="nkr_note_add_0347c2001" n="0347c2001"/><anchor xml:id="beg0347c2001" n="0347c2001"/>已<anchor xml:id="end0347c2001"/>略明故。依无明下。擧所觉明凡小非分。 <lb ed="X" n="0347c21"/><lb ed="R071" n="0912a03"/>谓依见思惑熏起之识。凡小可以知觉。依无明惑 <lb ed="X" n="0347c22"/><lb ed="R071" n="0912a04"/>熏起之识。乃五意识。此是三贤十圣观察而断者。 <lb ed="X" n="0347c23"/><lb ed="R071" n="0912a05"/>故不能知觉也。谓依下。明信相应地发心观察。谓 <lb ed="X" n="0347c24"/><lb ed="R071" n="0912a06"/>三贤菩萨。从初正信。知真本有。达妄本空。由是发 <pb ed="X" xml:id="X45.0762.0348a" n="0348a"/> <lb ed="X" n="0348a01"/><lb ed="R071" n="0912a07"/>心。修习唯识无尘之观。观察唯识。故云从初正信 <lb ed="X" n="0348a02"/><lb ed="R071" n="0912a08"/>发心观察也。若证下。明地上分知。唯<persName>佛</persName>穷了。谓地 <lb ed="X" n="0348a03"/><lb ed="R071" n="0912a09"/>上菩萨。亲证法身。破无明惑。断相续识等。故得随 <lb ed="X" n="0348a04"/><lb ed="R071" n="0912a10"/>分而知。乃至业识。则究竟地亦不能尽知。故唯<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0348a05"/><lb ed="R071" n="0912a11"/>穷了。然此但云了知。而不言远離者。以知幻即離 <lb ed="X" n="0348a06"/><lb ed="R071" n="0912a12"/>故。文虽不言。義必具足也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0348a07"/><lb ed="R071" n="0912a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0348a0701">何以故。是心从本<anchor xml:id="nkr_note_add_0348a0701" n="0348a0701"/><anchor xml:id="beg0348a0701" n="0348a0701"/>已<anchor xml:id="end0348a0701"/>来。自性淸净。而有无明。为无明 <lb ed="X" n="0348a08"/><lb ed="R071" n="0912a14"/>所染。有其染心。虽有染心。而常恒不变。是故此義唯 <lb ed="X" n="0348a09"/><lb ed="R071" n="0912a15"/><persName>佛</persName>能知。所谓心性常无念故。名为不变。以不达一法 <lb ed="X" n="0348a10"/><lb ed="R071" n="0912a16"/>界故。心不相应。忽然念起。名为无明。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0348a11"/><lb ed="R071" n="0912a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0348a1101">征明难知所以。即释不变无明二義也。初一句。征 <lb ed="X" n="0348a12"/><lb ed="R071" n="0912a18"/>起前義。谓何所以故此识唯<persName>佛</persName>能知耶。是心下。释 <lb ed="X" n="0348a13"/><lb ed="R071" n="0912b01"/>难知義。谓心性本净。由不觉此。即有无明。既为无 <lb ed="X" n="0348a14"/><lb ed="R071" n="0912b02"/>明所染。有其染心。即所谓不染而染。难可了知也。 <lb ed="X" n="0348a15"/><lb ed="R071" n="0912b03"/>虽有染心。而此淸净真心常恒不变。即所谓染而 <lb ed="X" n="0348a16"/><lb ed="R071" n="0912b04"/>不染。亦难可了知也。是故下。结能知人。盖以不染 <lb ed="X" n="0348a17"/><lb ed="R071" n="0912b05"/>而染。染而不染之義。甚深微细。难解难知。故地尽 <lb ed="X" n="0348a18"/><lb ed="R071" n="0912b06"/>不能尽知。唯<persName>佛</persName>能知也。所谓下。解释不变无明二 <lb ed="X" n="0348a19"/><lb ed="R071" n="0912b07"/>義。言不变者。谓心性淸净。恒无念故。名为不变。言 <lb ed="X" n="0348a20"/><lb ed="R071" n="0912b08"/>无明者。谓若达法界。则与真心相应。而心不妄动。 <lb ed="X" n="0348a21"/><lb ed="R071" n="0912b09"/>非无明矣。以不达一法界故。则与心不相应。不觉 <lb ed="X" n="0348a22"/><lb ed="R071" n="0912b10"/>念动。名无明也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0348a23"/><lb ed="R071" n="0912b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0348a2301">染心者有六种。云何为六。一者执相应染。依二乘解 <lb ed="X" n="0348a24"/><lb ed="R071" n="0912b12"/>脱。及信相应地远離故。二者不断相应染。依信相应 <pb ed="X" xml:id="X45.0762.0348b" n="0348b"/> <lb ed="X" n="0348b01"/><lb ed="R071" n="0912b13"/>地修学方便渐渐能捨。得净心地究竟離故。三者分 <lb ed="X" n="0348b02"/><lb ed="R071" n="0912b14"/>别智相应染。依具戒地渐離。乃至无相方便地究竟 <lb ed="X" n="0348b03"/><lb ed="R071" n="0912b15"/>離故。四者现色不相应染。依色自在地能離故。五者 <lb ed="X" n="0348b04"/><lb ed="R071" n="0912b16"/>能见心不相应染。依心自在地能離故。六者根本业 <lb ed="X" n="0348b05"/><lb ed="R071" n="0912b17"/>不相应染。依菩萨尽地。得入<persName>如来</persName>地能離故。不了一 <lb ed="X" n="0348b06"/><lb ed="R071" n="0912b18"/>法界義者。从信相应地观察学断。入净心地随分得 <lb ed="X" n="0348b07"/><lb ed="R071" n="0913a01"/>離。乃至<persName>如来</persName>地能究竟離故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0348b08"/><lb ed="R071" n="0913a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0348b0801">此详示依位離惑染相。廣明还灭因缘也。言执相 <lb ed="X" n="0348b09"/><lb ed="R071" n="0913a03"/>应染者。谓依妄境。执计横生。心境相应。染汚净性。 <lb ed="X" n="0348b10"/><lb ed="R071" n="0913a04"/>名执相应染。此即前意识也。以此六染。即前五意 <lb ed="X" n="0348b11"/><lb ed="R071" n="0913a05"/>及意识故。依二乘下。谓二乘解脱。三贤位人。大小 <lb ed="X" n="0348b12"/><lb ed="R071" n="0913a06"/>虽殊。同離意识。同断见思。故能远離执相应染。言 <lb ed="X" n="0348b13"/><lb ed="R071" n="0913a07"/>信相应者。谓十解<anchor xml:id="nkr_note_add_0348b1301" n="0348b1301"/><anchor xml:id="beg0348b1301" n="0348b1301"/>已<anchor xml:id="end0348b1301"/>去。信根成熟。无有退失。名信 <lb ed="X" n="0348b14"/><lb ed="R071" n="0913a08"/>相应。言不断相应者。谓由不了法空。妄生分别。心 <lb ed="X" n="0348b15"/><lb ed="R071" n="0913a09"/>法相应。绵然无间。名不断相应。此即五意中相续 <lb ed="X" n="0348b16"/><lb ed="R071" n="0913a10"/>识也。依信相应下。谓十解<anchor xml:id="nkr_note_add_0348b1601" n="0348b1601"/><anchor xml:id="beg0348b1601" n="0348b1601"/>已<anchor xml:id="end0348b1601"/>去。修习唯识无尘等 <lb ed="X" n="0348b17"/><lb ed="R071" n="0913a11"/>方便。了法唯识。知无前境。故能渐捨法执分别。至 <lb ed="X" n="0348b18"/><lb ed="R071" n="0913a12"/>净心地。離前境相。法执分别。永不现行。故得究竟 <lb ed="X" n="0348b19"/><lb ed="R071" n="0913a13"/>远離不断相应染也。言分别智相应者。谓于染净 <lb ed="X" n="0348b20"/><lb ed="R071" n="0913a14"/>法中。粗分别执虽无。俱生细惑犹在。则于境界尙 <lb ed="X" n="0348b21"/><lb ed="R071" n="0913a15"/>有微细分别。名分别智相应。此即五意中之智识 <lb ed="X" n="0348b22"/><lb ed="R071" n="0913a16"/>也。依具戒下。谓七地<anchor xml:id="nkr_note_add_0348b2201" n="0348b2201"/><anchor xml:id="beg0348b2201" n="0348b2201"/>已<anchor xml:id="end0348b2201"/>还。法空观有间。则有出入 <lb ed="X" n="0348b23"/><lb ed="R071" n="0913a17"/>观异。故于境界而有微细分别。然地地分除。故云 <lb ed="X" n="0348b24"/><lb ed="R071" n="0913a18"/>渐離。盖八地<anchor xml:id="nkr_note_add_0348b2401" n="0348b2401"/><anchor xml:id="beg0348b2401" n="0348b2401"/>已<anchor xml:id="end0348b2401"/>去。无出观缘境之异。则于七地尽 <pb ed="X" xml:id="X45.0762.0348c" n="0348c"/> <lb ed="X" n="0348c01"/><lb ed="R071" n="0913b01"/>此惑矣。故云无相方便地究竟離也。言具戒者。以 <lb ed="X" n="0348c02"/><lb ed="R071" n="0913b02"/>離垢地。具三聚戒。故云具戒。无相方便者。谓八地 <lb ed="X" n="0348c03"/><lb ed="R071" n="0913b03"/>无相。无方便功用。七地无相观。有加行方便。有功 <lb ed="X" n="0348c04"/><lb ed="R071" n="0913b04"/>用故。故云无相方便也。言现色不相应者。即是现 <lb ed="X" n="0348c05"/><lb ed="R071" n="0913b05"/>识谓此现识。虽能现境。然未起分别。则心与境犹 <lb ed="X" n="0348c06"/><lb ed="R071" n="0913b06"/>未相应。名不相应。依色下。谓八地菩萨離现识<anchor xml:id="nkr_note_add_0348c0601" n="0348c0601"/><anchor xml:id="beg0348c0601" n="0348c0601"/>已<anchor xml:id="end0348c0601"/>。 <lb ed="X" n="0348c07"/><lb ed="R071" n="0913b07"/>得三种世间随心相作。无有障碍。名色自在。故经 <lb ed="X" n="0348c08"/><lb ed="R071" n="0913b08"/>云。能以<persName>佛</persName>身作众生身。亦作国土身等。既依色自 <lb ed="X" n="0348c09"/><lb ed="R071" n="0913b09"/>在地。能離现识。反显色不自在者。则现识未亡也。 <lb ed="X" n="0348c10"/><lb ed="R071" n="0913b10"/>言能见心不相应者。即是转识。谓此能见未现境 <lb ed="X" n="0348c11"/><lb ed="R071" n="0913b11"/>故。有见无境。名不相应。依心下。谓九地菩萨離能 <lb ed="X" n="0348c12"/><lb ed="R071" n="0913b12"/>见<anchor xml:id="nkr_note_add_0348c1201" n="0348c1201"/><anchor xml:id="beg0348c1201" n="0348c1201"/>已<anchor xml:id="end0348c1201"/>。善知众生心烦恼等十种稠林。故云心自在 <lb ed="X" n="0348c13"/><lb ed="R071" n="0913b13"/>地。此于他心得大自在。又以自得四十种无碍智 <lb ed="X" n="0348c14"/><lb ed="R071" n="0913b14"/>故。善说法要。廣化众生。云心自在。于于自心得大 <lb ed="X" n="0348c15"/><lb ed="R071" n="0913b15"/>自在。既依心自在地。能離转识。反显心不自在者。 <lb ed="X" n="0348c16"/><lb ed="R071" n="0913b16"/>则转识未亡也。言根本业不相应者。即无明业识。 <lb ed="X" n="0348c17"/><lb ed="R071" n="0913b17"/>谓由不了真如而心妄动。名根本业。未有见相。名 <lb ed="X" n="0348c18"/><lb ed="R071" n="0913b18"/>不相应。依菩萨下。谓尽地菩萨離业识时。即入<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0348c19"/><lb ed="R071" n="0914a01"/>地。故云尽地得入<persName>如来</persName>地能離。非得<persName>佛</persName>後始離。如 <lb ed="X" n="0348c20"/><lb ed="R071" n="0914a02"/>前云唯<persName>佛</persName>穷了。亦菩萨尽地知业识时。即入<persName>佛</persName>地。 <lb ed="X" n="0348c21"/><lb ed="R071" n="0914a03"/>故云唯<persName>佛</persName>穷了。亦非得<persName>佛</persName>後方了。下云根本无明。 <lb ed="X" n="0348c22"/><lb ed="R071" n="0914a04"/>至<persName>如来</persName>地究竟離者。亦此意也。是知十地满心。与 <lb ed="X" n="0348c23"/><lb ed="R071" n="0914a05"/><persName>如来</persName>地。義说为二。体无二矣。不了下。明依位離无 <lb ed="X" n="0348c24"/><lb ed="R071" n="0914a06"/>明相。谓根本无明。始从地前观察学断。登地分離。 <pb ed="X" xml:id="X45.0762.0349a" n="0349a"/> <lb ed="X" n="0349a01"/><lb ed="R071" n="0914a07"/>至<persName>如来</persName>地究竟離也。然则六染无明。说虽前後。治 <lb ed="X" n="0349a02"/><lb ed="R071" n="0914a08"/>灭幷在一时。盖以六染皆以无明为根本。即无明 <lb ed="X" n="0349a03"/><lb ed="R071" n="0914a09"/>差别之相。是故離六染时。即離无明。離无明时。即 <lb ed="X" n="0349a04"/><lb ed="R071" n="0914a10"/>離六染。故无前後。但不觉与动作二義不同。故分 <lb ed="X" n="0349a05"/><lb ed="R071" n="0914a11"/>为二。是以下文为碍。障智之相亦不同也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0349a06"/><lb ed="R071" n="0914a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0349a0601">言相应義者。谓心念法异。依染净差别。而知相缘相 <lb ed="X" n="0349a07"/><lb ed="R071" n="0914a13"/>同故。不相应義者。谓即心不觉。常无别异。不同知相 <lb ed="X" n="0349a08"/><lb ed="R071" n="0914a14"/>缘相故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0349a09"/><lb ed="R071" n="0914a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0349a0901">此牒释前相应不相应義也。言相应義者。谓能缘 <lb ed="X" n="0349a10"/><lb ed="R071" n="0914a16"/>之心。与所缘之法。心法各异。而依染净差别法中。 <lb ed="X" n="0349a11"/><lb ed="R071" n="0914a17"/>能知所缘二相是同。斯则即异而同。故云相应。所 <lb ed="X" n="0349a12"/><lb ed="R071" n="0914a18"/>言同者。谓心缘染法。即作染解。心缘净法。即作净 <lb ed="X" n="0349a13"/><lb ed="R071" n="0914b01"/>解。心法同故。名相应也。言不相应義者。谓真心不 <lb ed="X" n="0349a14"/><lb ed="R071" n="0914b02"/>觉念动之时。虽能现境。尙未缘境分别。则有境无 <lb ed="X" n="0349a15"/><lb ed="R071" n="0914b03"/>心。故云常无别异。不同前知相缘相同故。名不相 <lb ed="X" n="0349a16"/><lb ed="R071" n="0914b04"/>应也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0349a17"/><lb ed="R071" n="0914b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0349a1701">又染心義者。名为烦恼碍。能障真如根本智故。无明 <lb ed="X" n="0349a18"/><lb ed="R071" n="0914b06"/>義者。名为智碍。能障世间自然业智故。此義云何。以 <lb ed="X" n="0349a19"/><lb ed="R071" n="0914b07"/>依染心。能见能现。妄取境界。违平等性故。以一切法 <lb ed="X" n="0349a20"/><lb ed="R071" n="0914b08"/>常静。无有起相。无明不觉。妄与法违。故不能得随顺 <lb ed="X" n="0349a21"/><lb ed="R071" n="0914b09"/>世间一切境界种种知故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0349a22"/><lb ed="R071" n="0914b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0349a2201">此示染心无明为碍。障智之相不同也。又染心下。 <lb ed="X" n="0349a23"/><lb ed="R071" n="0914b11"/>示六染为碍。障理智義。谓六种染心。是为能障。真 <lb ed="X" n="0349a24"/><lb ed="R071" n="0914b12"/>如本智。即是所障。盖以染心喧动。故碍本智。染相 <pb ed="X" xml:id="X45.0762.0349b" n="0349b"/> <lb ed="X" n="0349b01"/><lb ed="R071" n="0914b13"/>差别。故障真如。是则六染烦动恼乱湛性。故名六 <lb ed="X" n="0349b02"/><lb ed="R071" n="0914b14"/>染为烦恼碍。能障真如根本智也。无明下。示无明 <lb ed="X" n="0349b03"/><lb ed="R071" n="0914b15"/>为碍。障量智義。谓根本无明。是为能障。世间业智。 <lb ed="X" n="0349b04"/><lb ed="R071" n="0914b16"/>即是所障。盖以无明昏迷。能障量智。由障智故。不 <lb ed="X" n="0349b05"/><lb ed="R071" n="0914b17"/>能得随顺世间境界种种而知。故目无明名为智 <lb ed="X" n="0349b06"/><lb ed="R071" n="0914b18"/>碍。能障世间自然业智也。言自然业智者。谓世间 <lb ed="X" n="0349b07"/><lb ed="R071" n="0915a01"/>境界任运而知。不待拟心。名自然业智。此義下。征 <lb ed="X" n="0349b08"/><lb ed="R071" n="0915a02"/>释前義。谓此二碍障智之義云何。以依下。释烦恼 <lb ed="X" n="0349b09"/><lb ed="R071" n="0915a03"/>障理智義。言染心能见能现。即三不相应染。妄取 <lb ed="X" n="0349b10"/><lb ed="R071" n="0915a04"/>境界。即三相应染。谓此六染。能所差别。违于真如。 <lb ed="X" n="0349b11"/><lb ed="R071" n="0915a05"/>妄取境界。碍于本智。是则染心妄取。违平等性。故 <lb ed="X" n="0349b12"/><lb ed="R071" n="0915a06"/>障理智也。以一切下。释无明障量智義。言一切法 <lb ed="X" n="0349b13"/><lb ed="R071" n="0915a07"/>常静无起等者。谓诸法恒静。无有起灭。故经云诸 <lb ed="X" n="0349b14"/><lb ed="R071" n="0915a08"/>法本来常自寂灭。由无明故。不了如法寂静。则妄 <lb ed="X" n="0349b15"/><lb ed="R071" n="0915a09"/>见起灭。故与法乖违。以违法故。不能随顺世间一 <lb ed="X" n="0349b16"/><lb ed="R071" n="0915a10"/>切境界种种而知。是故无明能障世间自然业智 <lb ed="X" n="0349b17"/><lb ed="R071" n="0915a11"/>也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0349b18"/><lb ed="R071" n="0915a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0349b1801">复次分别生灭相者有二种。云何为二。一者粗。与心 <lb ed="X" n="0349b19"/><lb ed="R071" n="0915a13"/>相应故。二者细。与心不相应故。又粗中之粗。凡夫境 <lb ed="X" n="0349b20"/><lb ed="R071" n="0915a14"/>界。粗中之细。及细中之粗。菩萨境界。细中之细。是<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0349b21"/><lb ed="R071" n="0915a15"/>境界。此二种生灭。依于无明熏习而有。所谓依因依 <lb ed="X" n="0349b22"/><lb ed="R071" n="0915a16"/>缘。依因者。不觉義故。依缘者。妄作境界義故。若因灭 <lb ed="X" n="0349b23"/><lb ed="R071" n="0915a17"/>则缘灭。因灭故不相应心灭。缘灭故相应心灭。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0349b24"/><lb ed="R071" n="0915a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0349b2401">此明生灭之相。以释立義分中是心生灭相也。以 <pb ed="X" xml:id="X45.0762.0349c" n="0349c"/> <lb ed="X" n="0349c01"/><lb ed="R071" n="0915b01"/>相不離生灭。故带生灭言之。复次下。牒前标数。云 <lb ed="X" n="0349c02"/><lb ed="R071" n="0915b02"/>何下。征释二相。言与心相应故者。释成粗相。谓三 <lb ed="X" n="0349c03"/><lb ed="R071" n="0915b03"/>相应染。以于外境分别执计。则有外境与心相应。 <lb ed="X" n="0349c04"/><lb ed="R071" n="0915b04"/>故名为粗。言与心不相应故者。释成细相。谓三不 <lb ed="X" n="0349c05"/><lb ed="R071" n="0915b05"/>相应染。虽依动心现境。犹未起心分别。则境界与 <lb ed="X" n="0349c06"/><lb ed="R071" n="0915b06"/>心不相应。故名为细。此约粗细略明其相也。又粗 <lb ed="X" n="0349c07"/><lb ed="R071" n="0915b07"/>中下。复就所觉粗细。详明其相。盖三相应染。俱名 <lb ed="X" n="0349c08"/><lb ed="R071" n="0915b08"/>为粗。而执相应染。复更为粗。故云粗中之粗。三贤 <lb ed="X" n="0349c09"/><lb ed="R071" n="0915b09"/>位人。能觉此染。故云凡夫境界。粗中之细下。谓不 <lb ed="X" n="0349c10"/><lb ed="R071" n="0915b10"/>断及智相应二染。是粗中之细。能见能现二不相 <lb ed="X" n="0349c11"/><lb ed="R071" n="0915b11"/>应染。是细中之粗。十地<anchor xml:id="nkr_note_add_0349c1101" n="0349c1101"/><anchor xml:id="beg0349c1101" n="0349c1101"/>已<anchor xml:id="end0349c1101"/>还。能觉此染。相云菩萨 <lb ed="X" n="0349c12"/><lb ed="R071" n="0915b12"/>境界。根本业不相应染。能所未分。行相极细。故云 <lb ed="X" n="0349c13"/><lb ed="R071" n="0915b13"/>细中之细。唯<persName>佛</persName>能了。故云是<persName>佛</persName>境界。此二种下。标 <lb ed="X" n="0349c14"/><lb ed="R071" n="0915b14"/>起粗细生灭之本。言二种生灭依无明熏习有者。 <lb ed="X" n="0349c15"/><lb ed="R071" n="0915b15"/>谓粗细之相。元依根本无明熏习而生。还依无明 <lb ed="X" n="0349c16"/><lb ed="R071" n="0915b16"/>而灭。若生若灭。不離无明。故云二种生灭依无明 <lb ed="X" n="0349c17"/><lb ed="R071" n="0915b17"/>有也。所谓下。释成粗细生灭之義。言不觉義故者。 <lb ed="X" n="0349c18"/><lb ed="R071" n="0915b18"/>释成因義。即无明为因生三细也。言妄作境界義 <lb ed="X" n="0349c19"/><lb ed="R071" n="0916a01"/>故者。释成缘義。即境界为缘长六粗也。言若因灭 <lb ed="X" n="0349c20"/><lb ed="R071" n="0916a02"/>则缘灭者。谓境界之缘。元依无明因生。无明之因 <lb ed="X" n="0349c21"/><lb ed="R071" n="0916a03"/>若灭。则境界之缘亦随灭矣。因灭故不想应心灭 <lb ed="X" n="0349c22"/><lb ed="R071" n="0916a04"/>者。谓三不相应心。亲依无明因生。故无明灭时。此 <lb ed="X" n="0349c23"/><lb ed="R071" n="0916a05"/>三随灭。缘灭故相应心灭者。谓三相应心。亲依境 <lb ed="X" n="0349c24"/><lb ed="R071" n="0916a06"/>界缘生。故境界灭时。三亦随灭。即所谓从因缘而 <pb ed="X" xml:id="X45.0762.0350a" n="0350a"/> <lb ed="X" n="0350a01"/><lb ed="R071" n="0916a07"/>生。亦从因缘而灭。故二种生灭。皆依无明有也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0350a02"/><lb ed="R071" n="0916a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0350a0201">问曰。若心灭者。云何相续。若相续者。云何说究竟灭。 <lb ed="X" n="0350a03"/><lb ed="R071" n="0916a09"/>答曰。所言灭者。唯心相灭。非心体灭。如风依水而有 <lb ed="X" n="0350a04"/><lb ed="R071" n="0916a10"/>动相。若水灭者。则风相断绝。无所依止。以水不灭。风 <lb ed="X" n="0350a05"/><lb ed="R071" n="0916a11"/>相相续。唯风灭故。动相随灭。非是水灭。无明亦尔。依 <lb ed="X" n="0350a06"/><lb ed="R071" n="0916a12"/>心体而动。若心体灭者。则众生断绝。无所依止。以体 <lb ed="X" n="0350a07"/><lb ed="R071" n="0916a13"/>不灭。心得相续。唯痴灭故。心相随灭。非心智灭。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0350a08"/><lb ed="R071" n="0916a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0350a0801">设问答以明心相灭而心体不灭也。问曰。若相应 <lb ed="X" n="0350a09"/><lb ed="R071" n="0916a15"/>不相应心灭者。即无有体。六染之心。云何相续。此 <lb ed="X" n="0350a10"/><lb ed="R071" n="0916a16"/>即迷相为体问。若六染之心相续不灭者。云何治 <lb ed="X" n="0350a11"/><lb ed="R071" n="0916a17"/>道说相应不相应心究竟灭。此即疑相不灭问。答 <lb ed="X" n="0350a12"/><lb ed="R071" n="0916a18"/>曰。所言相应不相应心灭者。唯心相灭。故无明动 <lb ed="X" n="0350a13"/><lb ed="R071" n="0916b01"/>相究竟灭。此答次问。非心体灭。故六染之心相续 <lb ed="X" n="0350a14"/><lb ed="R071" n="0916b02"/>不灭。此答初问。即所谓但除其病。而不除法。故得 <lb ed="X" n="0350a15"/><lb ed="R071" n="0916b03"/>五阴六入等。皆<persName>如来</persName>藏妙真如性也。如风下。引喩 <lb ed="X" n="0350a16"/><lb ed="R071" n="0916b04"/>以明。风喩无明。水喩心体。动相喩六染。盖谓风依 <lb ed="X" n="0350a17"/><lb ed="R071" n="0916b05"/>于水而有波相。若水体灭者。则风之波相断绝。无 <lb ed="X" n="0350a18"/><lb ed="R071" n="0916b06"/>所依止。以水不灭。风之波相相续。唯风灭故。波相 <lb ed="X" n="0350a19"/><lb ed="R071" n="0916b07"/>随灭。非水灭也。无明下。以法合显。无明合风。心体 <lb ed="X" n="0350a20"/><lb ed="R071" n="0916b08"/>合水。众生合风相。即六染之心也。盖谓无明依心 <lb ed="X" n="0350a21"/><lb ed="R071" n="0916b09"/>而有染相。若心体灭者。六染之心断绝。无所依止。 <lb ed="X" n="0350a22"/><lb ed="R071" n="0916b10"/>以体不灭。六染之心相续。唯痴灭故。六染动相随 <lb ed="X" n="0350a23"/><lb ed="R071" n="0916b11"/>灭。非心智灭也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0350a24"/><lb ed="R071" n="0916b13"/><cb:juan fun="close" n="1"><cb:jhead>大乘起信论纂註卷上</cb:jhead></cb:juan> </cb:div></body> <back> <cb:div type="apparatus"> <head>挍注</head> <p> <app from="#beg0336c1901" to="#end0336c1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0336c2201" to="#end0336c2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0337c0301" to="#end0337c0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0338a1701" to="#end0338a1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0338b1001" to="#end0338b1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0338b1101" to="#end0338b1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0338c0201" to="#end0338c0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0338c0301" to="#end0338c0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0338c2101" to="#end0338c2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0339b1501" to="#end0339b1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0340a1501" to="#end0340a1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0340c0501" to="#end0340c0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0341a0801" to="#end0341a0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0341b0901" to="#end0341b0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0341b1201" to="#end0341b1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0342b1001" to="#end0342b1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0342c2201" to="#end0342c2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0343b1001" to="#end0343b1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0344b1001" to="#end0344b1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0345c2301" to="#end0345c2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0346b1201" to="#end0346b1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0346c1601" to="#end0346c1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0347a0401" to="#end0347a0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0347a0501" to="#end0347a0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0347a1101" to="#end0347a1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0347a1501" to="#end0347a1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0347c2001" to="#end0347c2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0348a0701" to="#end0348a0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0348b1301" to="#end0348b1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0348b1601" to="#end0348b1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0348b2201" to="#end0348b2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0348b2401" to="#end0348b2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0348c0601" to="#end0348c0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0348c1201" to="#end0348c1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0349c1101" to="#end0349c1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> </p> </cb:div> <cb:div type="add-notes"> <head>新增挍注</head> <p> <note n="0336c1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0336c1901">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0336c2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0336c2201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0337c0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0337c0301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0338a1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0338a1701">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0338b1001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0338b1001">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0338b1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0338b1101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0338c0201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0338c0201">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0338c0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0338c0301">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0338c2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0338c2101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0339b1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0339b1501">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0340a1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0340a1501">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0340c0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0340c0501">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0341a0801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0341a0801">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0341b0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0341b0901">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0341b1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0341b1201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0342b1001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0342b1001">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0342c2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0342c2201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0343b1001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0343b1001">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0344b1001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0344b1001">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0345c2301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0345c2301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0346b1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0346b1201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0346c1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0346c1601">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0347a0401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0347a0401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0347a0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0347a0501">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0347a1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0347a1101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0347a1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0347a1501">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0347c2001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0347c2001">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0348a0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0348a0701">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0348b1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0348b1301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0348b1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0348b1601">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0348b2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0348b2201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0348b2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0348b2401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0348c0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0348c0601">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0348c1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0348c1201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0349c1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0349c1101">已【CB】，巳【卍续】</note> </p> </cb:div> </back></text></TEI>